"YED" Club

Сайн байцгаана уу?

2009-01-27T04:45:00.000-08:00

СЭЗДС-ийн оюутан залуус нийлэн эдийн засгийн нэгэн цахим хуудас нээлээ.

Ц.Батсүх багш

2008-04-26T21:38:00.000-07:00

Дэлхийн зах зээлд үнэ өсч буй энэ үед
үнэ барих нь утгагүй хэрэг

Монгол Улсын эдийн засгийн нөхцөл байдлын тухай СЭЗДС-ийн Эдийн засгийн онолын танхимын эрхлэгч, доктор Ц.Батсүхтэй ярилцлаа.

-“Монгол Улсын эдийн засаг сэргэж, үндэсний хөрөнгөтнүүд бий боллоо” гэж эдийн засагчид нэгэн үе дүгнэж байсан ч өнгөрсөн саруудад юмны үнэ өсч, эцэстээ төгрөг ч үнэгүйдэх болов. Манай улсын эдийн засагт юу болоод байна вэ, эдийн засагчийн хувьд хэлэхэд?
-Эдийн засаг хүний биетэй яг адилхан өөрийн хэмнэлтэй байдаг. Тухайлбал, эдийн засаг нэг хэсэгтээ идэвхтэй болж, буцаж унаад... Унасан эдийн засгийг дахин сэргээх гэж хөдөлсөн тэр идэвхжил нь эдийн засгийг хөгжилд хүргэдэг гэх мэт янз бүрийн үе шаттай л даа. Харж байхад манай улсын эдийн засагт хийсэн олон улсын байгууллагын судалгааны үр дүн ч үүнийг баталсан. Одоо манай улсын эдийн засгийн идэвхжил хөөрөлттэй үедээ оччихсон байна. Харин олон улсын байгууллагууд үүнийг эдийн засгийн халалт гэж тодорхойлоод байгаа. “Халалт” гэхээр харьцангуй эдийн засаг орлогожоод эхлэхээр хүмүүсийн эрэлт ихэсдэг. Гэтэл тэр их эрэлтийг манай улсын эдийн засгийн бодит үйлдвэрлэлийнх нь хүчин чадал хангахгүй болчихож байгаа юм. Эндээс болоод хий үнэ хөөрөгдөх нөхцөл бүрдчихсэн хэрэг л дээ. Үүссэн нөхцөл байдлыг харахаар тийм дүгнэлт хийж болохоор байгаа юм.

-Тэгвэл төрөөс инфляцийг нэг оронтой тоонд барих гэж хэсэгтээ “чардаасан”. Одоо тэгтэл хоёр оронтой тоонд шилжээд 20 хувь давчихлаа. Одоо яах вэ?
-Сүүлийн жилүүдэд мөнгөний хэмжээ харьцангуй хурдтай өсч байгаа нь үнэн. 40-60 хувийн өсөлттэй явж байгаа боловч үнэн чанартаа мөнгөний тэр их хурдтай өсөлт нь эдийн засгийн халалт үүссэн тэр үетэй давхцаж байна. Мөнгө яагаад ийм хурдтай өсөөд байна вэ гэхээр М-2 буюу “их мөнгө” өссөн. Өөрөөр хэлбэл, гадаадын валютын хадгаламж ихэсчихээд байгаа юм. Гадаадад монголчууд олноор ажиллаж, эх орон руугаа их хэмжээгээр мөнгө гуйвуулж, түүнийг нь валютаар хадгалчихсанаас л болоод, валютын нөөц л ихэссэнээс биш, үнэн чанартаа гүйлгээнд явж байгаа монгол мөнгөний хэмжээ тийм ч хурдацтай өсөөгүй л дээ. Тэгэхээр миний бодлоор мөнгөний бус шалтгаантай буюу эдийн засгийн бодит нөхцөлтэй холбоотой гэж тайлбарлах байна. Үүнийг харахаар цаанаа эдийн засгийн хөөрөлттэй буюу уналттай болж байгаа манай эдийн засгийн гол шалтгаан нь салбартайгаа их холбоотой. Манай эдийн засагт олборлох салбар голлож байна. Үйлдвэрлэх салбар бараг байхгүй. Тэгсэн атлаа үйлчилгээний салбар “ноёрхчихсон”. Дунд давхрагууд нь байхгүй тийм сонин эдийн засагтай ш дээ. Ингээд явахаар олборлох салбар нь өөрөө нэг бол нэг их байгалийн хараат. Нөгөө болохоор дэлхийн зах зээлийн хараат салбар. Дээр нь худалдаа үйлчилгээний салбар тэр чигээрээ дэлхийн зах зээлээс хараат. Ийм болчихоод байгаа учраас бид үнэн чанартаа дотооддоо үнийг барих тухайд яриад ямар ч үр дүнд хүрэхгүй. Үүний хүлээн зөвшөөрөх хэрэгтэй. Засгийн газар ч гэсэн эхлээд их зоригтойгоор үнийг барих тухай ярьснаа сүүлдээ “Биднээс үл хамаарах шалтгаанаар үнэхээр үнэ өсөөд байна” гэж хэлдэг болж эхэллээ. Энэ бол ойлгогдож байгаагийн нэг шинж л дээ. Үнэн чанартаа бидэнд удирдаж чадах юм байна. Чадахгүй зүйл бас байна ш дээ. Үүнээс бас болж байна аа. Дээр би хэлсэн байгалийн хараат салбар гэж… Мал аж ахуй, газар тариалан. Дэлхийн зах зээлийн хараат салбар гэдэг нь уул уурхай. Эндээс харахад манай улсын газар тариалангийн салбар дотоодынхоо хэрэгцээг хангах чадваргүй. Гурил, улаан буудайн хэрэгцээнийхээ 70-80 хувийг гаднаас авдаг. Дэлхийн зах зээл дээр хүнсний хомсдол үүсчихээд байгаа өнөөгийн нөхцөлд бид үнэн хэрэгтээ улаан буудай, гурилын үнийг барих тухай ярих нь их сонин асуудал болчихоод байгаа л даа. Бүтэхгүй асуудал болчихож байгаа юм.

-Гэхдээ иргэд үйлдвэрлэгчид бүтээгдэхүүнийхээ үнийг хөөрөгдөж байна гэж үзэж буй. Монголын Үйлдвэрчний эвэлүүдийн холбооноос ч өнгөрсөн долоо хоногт үнийн өсөлтийн эсрэг өргөн олныг хамруулсан жагсаал хийсэн. Эцэст нь буруутныг хайн үйлдвэрлэгчид рүү ч чихэж үзэж байна?
-Түрүүний миний хэлсэн мөнгөний бус шалтгаан гэдгийг эдийн засгийн онол талаас нь тайлбарлавал нийлүүлэлтийн инфляци гэж нэрлэдэг. Нийлүүлэлтийн инфляц гэдэг нь тухайн бүтээгдэхүүнийг үйлдвэрлэхэд зайлшгүй шаардлагатай түүхий эд, хөдөлмөр зарцуулагддаг. Гэтэл түүхий эдийн үнэ өсөх юм бол яах аргагүй тухайн бүтээгдэхүүний үнийг өсгөхөөс аргагүй. Ийм шалтгаан бий л дээ. Яах аргагүй улаан буудайны үнэ өсч байгаа бол түүгээр дамжаад гурилын үнэ өснө. Гурилын үнэ өссөн учраас талхны үнэ өсөх нь ойлгомжтой. Түүнээс учиргүй үйлдвэрлэгчдийг буруутгаж болохгүй.
Түүнээс гадна манай улсын Засгийн газар гурил, улаан буудайн нөөцийг бүрдүүлэхийн тулд импортоор оруулж ирж байгаа гурил, улаан буудайг гааль болон НӨАТ-аас чөлөөлөх арга хэмжээ авсан. Санаа нь зөв ч, арга дээрээ алдсан. Учир нь ургаж байгаа улаан буудайнаас талх болгож үйлдвэрлэхэд үйлдвэрлэлийн хэдэн үе шат дамжих вэ. Үе шат болгонд хөнгөлөлтийн чөлөөлөлт үзүүлэх ёстой байтал зөвхөн гаднаас оруулж ирж байгаа импортынх нь төвшинд л дээрх эрхийг үзүүлсэн. Тэрнээс дээшээ дахиад авдаг үйлдвэрлэл дээрээ бас нэмэгдэхээс аргагүй болж байгаа юм л даа. Бүх л бүтэн үйлдвэрлэлийнх нь гинжин холбоонд чөлөөлөлт үзүүлэх шаардлагатай гэсэн бодол бас бий.

-Цаашид эдийн засгийг эрүүлжүүлэхийн тулд яах ёстой юм бэ. Таны ярианаас дүгнэлт хийхэд эхний ээлжинд Монгол Улс үйлдвэрийг байгуулах ёстой юм байна гэж ойлголоо?

-Эндээс авч үзэхээр юмны үнэ өсч байгааг түргэн хугацаанд эмчлэх боломж байхгүй. Миний бодлоор урт хугацааны хөтөлбөр боловсруулж хөгжүүлэх шаардлагатай. Үйлдвэрлэлийг нэмэгдүүлэх тийм нөхцөлийг Засгийн газар бүрдүүлэх ёстой. Засгийн газар үйлдвэрлэгчдэд боломж олгох тал дээр анхаарах ёстой болохоос биш мөнгө өгөх нь чухал биш. Үйлдвэрлэгчид гадаад зах зээлтэй харилцахад ямар бэрхшээл тулгарч байна вэ. Тэнд зам заагч байдлаар төр оролцохоос биш, үйл ажиллагаанд нь хутгалдаж ороод үнийн хязгаар тогтоогоод л байвал зах зээлийн үйл ажиллагаанд төр дэндүү бүдүүлгээр оролцож байгаа хэлбэр. Ингэж болохгүй. Харин үйлдвэрлэгчдэд ямар бэрхшээл тулгараад байна. Үүнийг Засгийн газар ойлгоод өөртөө байдаг эрх мэдлийнхээ хүрээнд тэдэнд боломж олгох замыг л зааж өгөхөд анхаарах хэрэгтэй. Энэ тал дээр Засгийн газар урт хугацааны хөтөлбөр боловсруулаад аль ч сонгуулиар уг хөтөлбөрийг хөдөлгөчихгүйгээр хэрэгжүүлэх юм бол магадгүй 5-6 жилийн дараа бид бие даасан дэлхийн зах зээлээс хараат бишээр үнээ тогтоодог тийм эдийн засгийн хэлбэр рүү орно. Ер нь бол үйлдвэрлэлийг олшруулж, чөлөөт өрсөлдөөнийг бий болгох шаардлагатай л даа. Гэхдээ энд нэг анхаарах юм бий. Олон үйлдвэрлэлтэй болно гэдэг үндэсний үйлдвэрлэлд хөрөнгө оруулах чадавхитай байх ёстой. Тийм боломж байна уу, үгүй юу. Тэгээд бид хоёр стратег барих шаардлагатай юм шиг байгаа юм. Нэгдүгээрт, экспортод гаргадаг бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх ёстой юм уу. Импортоор оруулж ирдэг бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх шаардлагатай юу. Аль алиныг бодож үзэх ёстой. Хамгийн түрүүнд бид алийг нь шийдэж чадах вэ гэдгээ тодорхойлох нь чухал болов уу.

-Тэгвэл үнийг маш богино хугацаанд тогтворжуулахын тулд яах ёстой вэ?
-Богино хэмжээнд авч хэрэгжүүлдэг аргууд байдаг. Зах зээлийн аргаар явна гэвэл урт хугацаанд үр дүнгээ өгнө. Тэгэхээр өнөөдрийн төвшинд үнийг бушуухан тогтворжуулъя гэвэл захиргааны арга хэрэглэхээс аргагүй. Захиргааны талын арга нь нийлүүлэлт нэмэгдүүлэхийн тулд нөөц бүрдүүлэх. Нөгөө нэг арга нь үнийн дээд хязгаар тогтоох арга. Хяналт тавих. Энэ аргыг удаан хугацаанд хэрэгэүүлбэл зах зээлийнхээ бүтцийг тэр чигээр нь эвдэх аюултай. Гольдролоор нь бус явуулчихаж байгаа учраас үүнийг дагаж өнөө хээл хахууль, далд эдийн засаг үүсэх аюултай. Өөрөөр хэлбэл, хянаж байсан эдийн засгаа алдах аюултай. Богино хугацаанд хэрэглээд л буцааж татахаас аргагүй, энэ аргыг.

-Иргэдийн хувьд удахгүй талхны үнэ 100 төгрөгөөр буурах болов уу гэсэн найдлага байна. Таны хувьд найдвар харагдана уу?
-Тун хурдан хугацаанд үнийн хөөрөгдөл зогсоно оо гэх найдвар тун байхгүй болчихсон шиг байна аа. Бид өөрсдөө үүнийг хүлээн зөвшөөрөх хэрэгтэй.

-Яагаад?
-Бид дэлхийн зах зээлийн үнийг тодорхойлогч орон уу. Үнийг хүлээн авагч орон уу гэдгийг маш сайн бодох ёстой. Бид бол хүлээн авагч. Хувь заяагаар хүлээн авагч орон болчихоод байгаа. Тийм болохоор бид өөрсдөө үнийг барьж байна аа гэх үндэслэл байхгүй. Дээр нь бидний хамгийн их хэрэгцээтэй байгаа хүнсний бүтээгдэхүүн, шатахууны үнэ хоёр дэлхийн зах зээл дээр өссөн. Эндээс үзэхэд цаашид ч үнэ өсөх юм байна гэж би хувьдаа тодорхойлоод байгаа. Магадгүй улстөрчид сонгууль болтол ямар нэг аргаар үнийг барьж магадгүй. Гэвч сонгуулийн дараа үнийн бүр ч их өндөр өсөлт ажиглагдаж болох магадлалтай. Энд би нэг зүйлийг зориуд хэлмээр байна. Инфляци, мөнгөний ханш унах хоёр чинь өөр зүйл ш дээ. Инфляци бол төгрөгийн бараа худалдаж авах чадвар л буурахыг хэлээд байгаа юм. Энэ бол явагдаж байгаа үзэгдэл. Хэнд ч ойлгомжтой. Ханш харин өөр. Гадаадын өөр орны валюттай харилцаж байгаа харьцаа. Монгол банк валютын тодорхой нөөцтэй байгаа үед ханшийг тийм ч амархан алдахгүй. Хүмүүсийн ойлголтоор маргааш ам доллар төгрөгийн ханштай харьцах харьцаа 2000 болно гэж ойлгоод байх шиг. Тийм ойлголт биш. Тодорхой хэмжээний валютын нөөцтэй учраас интервенц хийгээд ам.долларын ханшийг барьж чадна. Харин төгрөгийг гар дээрээ барьж байхад бараатай харьцаж байгаа харьцаа нь алдагдаж байгаа гэдэг утгаараа бэлэн төгрөг гар дээрээ барьснаас бараа болгочихсон нь дээр л дээ.

-Монгол банкнаас саяхан арилжааны банкуудад орон сууцны зээллэгээ хумих бодлого барихыг анхааруулчихлаа. Чанаргүй зээл бий болчих вий гэсэн үндэслэлээр л Монгол банкныхан тайлбарлаад байсан л даа Үүнийг та хэрхэн үзэж байна вэ?
-Надад их сонирхолтой санагдаад байгаа. Банкууд төгрөгийн зээлээ хаачихаж байгаа. Гэтэл банк зээлээр орлогоо олдог атал зээлээ өгөхгүй болохоор орлогоо юугаар олох вэ гэдэг асуудал гарч ирж байгаа юм. Нөгөө талаас төгрөгийн хадгаламж авч байгаа банк хадгаламжийг хүүг нь юугаар төлөх вэ гэдэг их сонин. Эргэлзэж, эргэлзэж эсвэл энэ банкууд бүх зээлээ хүнд өгч алдаад, эргэж төгрөг орж ирэхгүй болсон юм байхдаа гэсэн бодол төрж байгаа байхгүй юу. Тийм болохоор иргэд Монгол банкнаас арилжааны банкуудад ямар шалтгаанаар төгрөгийн зээл хаах сануулга өгөв гэдгийг сонирхох хэрэгтэй. Эсвэл жинхэнэ эдийн засгийн агуулгаар нь ингэж бодоод байх шиг байгаа юм. Хэрвээ төгрөгийн зээлийг инфляци өндөртэй үед өгөх юм бол эргэж төлөгдөх зээлний үнэ цэнэ унадаг. Тэгэхээр банк алдаж байгаа юм. Энэнээс хамгаалж байгаа болов уу, санхүүгийн байгууллагын хувьд. Тэгвэл хадгаламж эзэмшигч ч гэсэн хариу үйлдэл хийх ёстой. Би төгрөгөөр хадгаламж хийлээ. Гурван сарын дараа хадгаламжин дахь мөнгөө автал анх хадгалуулсан мөнгөнийхөө худалдан авах чадварыг алдсан байвал би мөнгө хадгалуулах шаардлагагүй л байхгүй юу. Тэгвэл хадгаламж эзэмшигчид мөн банкны эсрэг үйл, хөдлөл хийх хэрэгтэй. Хугацаагүй хадгаламжийн жилийн хүү 10-11 хувь байхад инфляци 20 хувьд хүрчихсэн тохиолдолд миний мөнгөний худалдан авах чадвар алдаж байна шүү дээ. Тэгэхээр иргэн төгрөгөөр хадгаламж хийснээс ам.доллар сольж аваад суусан нь ашигтай болсон байж ч магадгүй. Энэ нь эргээд банкны системийг эргүүлээд унагаах аюулд хүргэж болзошгүй. Тэгэхээр энэ процессыг маш хурдтай нэг тийш нь цэгцлэхгүй бол системээрээ аюул нүүрлэж болзошгүй.

-Тэгэхээр одоо яах вэ, их том эрсдэл үүрч болзошгүй нөхцөл байдалтай тулгарчихаад байгаа юм шиг байна л даа. Банк, санхүүгийн салбар нь?
-Банк нь юу бодож ийм зүйл хийгээд байгаа нь ч иргэдэд ойлгомжгүй. Иргэдийн хувьд мэдээллийн хомсдлоос болоод үйл хөдлөл хийхгүй харж л байна л даа. Хэрвээ үүнийг харж байгаад ам.долларын ханш жаахан чангараад ирүүт иргэд хадгаламжаа татаад ам.доллар болгох тохиолдолд банкууд системээрээ эвгүй болох магадлалтай. Тийм болохоор банкууд маш хурдайгаар ямар үйл, хөдлөл хийх гээд байгаагаа тайлбарлах хэрэгтэй. Хүмүүст нэг ёсондоо айдас төрүүлээд байгаа байхгүй юу. Миний төгрөг юу ч болох гээд байгаа юм. Эс бөгөөс төгрөгийн реформ хийх гээд байна уу. Эс бөгөөс үнэхээр валютын ханшийг унагах гээд байгаа юм уу. Ахиад л эдийн засгийн ойлгомжгүй байдал дээрээ дахиж тодорхойгүй зүйл нэмж байгаа байхгүй юу.

-Нэг зүйлийг зориуд асууя. Монгол Улсад халамжийн үйлчилгээ хэрээс хэтэрлээ гэж яриад байгаа. Залуу хосод 500 мянга, шинээр мэндэлсэн хүүхдэд 100 мянган төгрөг, хүүхдэд улиралд тутамд 25 мянган төгрөг гээд л олгодог л доо. Энэ нь эдийн засагт сөрөг нөлөө үзүүлж байна аа гэж зарим эдийн засагчид тайлбарлаж байгаа. Та үүнтэй санал нийлэх үү?
-Тийм ээ, би үүнтэй санал нийлнэ. Уг нь тэр мөнгө багцаараа байж байгаад хүний нүдэнд харагдахуйц бодитойгоор хөрөнгө оруулалт хийж үйлдвэрлэлийн газар байгуулахад зарцуулах юм бол их өгөөжтэй. Бөөн байгаа мөнгийг олон хүнд тараахаар нэг иргэнд очиж байгаа мөнгөний хэмжээ дэндүү багасаад хэрэглээнд л зарцуулагдчихаж байгаа байхгүй юу. Үр ашиггүй. Хэрэглээнд явахдаа хэрэглэгчийн эрэлтийг ихэсгэж үнэ өсгөх бас нэг шалтгаан болчихдог юм л даа

Судалгааны ажил

2008-04-27T23:55:00.000-07:00

Судалгааны ажил

Сайн байцгаана уу? Энэ бичлэгийг мэргэжил нэгт нөхөддөө зориулж байна.Сая бие даалт хийнэ гэж баахан юм болов оо. Үнэндээ бид хэдий хичээл дээр IS-LM муруй, Mundell-Fleming-н загвар гээд л үзээд байгаа ч яг нарийн учры нь ойлгодоггүй. Ядахдаа яг нэг улсын төвшинд судалгаа хийе гэхээр юунаас, яаж эхлэхээ мэдэхгүй шүү дээ. Эдгээрийг сайн ойлгож, судалгаандаа ашиглаж сурахын тулд гадны болоод дотоод эдийн засагч, эрдэмтдийн бүтээлийг (судалгааны ажил)-г үзэж байж л гайгүй болох шинжтэй. Жишээ нь сая Дунд түвшний макро эдийн засаг дээрээ мөнгөний нейтраль ба нейтраль бус нөлөөний талаар бие даалт хийх болов оо. Монгол дээр ч олигтой материал байдаггүй. Тэгээд интернэтээр хайж байж овоо хэдэн юм олсон. Хэд хоногоос нэгтгэж тавина аа. Хайх явцдаа олж мэдсэн зүйлээсээ тавъя уу гэж бодлоо.

http://repec.org/

Энэ их гоё сайт байна аа. Энэ сайт янз бүрийн хэдэн мянгаар тоологдох судалгааны ажил, өгүүллэг, сэтгүүл багтаасан бөгөөд бусад эдийн засгийн сайтууд луу холбогдох боломжтой. Юу ч гэсэн ороод үзээрэй.

http://pwt.econ.upenn.edu/

Бас энэ их гоё сайт шүү. Зарим нь мэддэг байлгүй дээ. Ороорой, ороорой.

237,000 working papers
344,000 journal articles
1,600 software components
3,200 book and chapter listings
16,000 author contact and publication listings
10,700 institutional contact listings

Хэрэгтэй холбоосууд:

1. Elsevier
2. Wiley Blackwell
3. Springer Verlag
4. Federal Reserve System (Fed) in Print (USA)
5. Taylor & Francis Journals
6. WOPEBI (Canada)
7. National Bureau of Economic Research (USA)
8. Oxford University Press
9. American Economic Association
10. University of Chicago Press
11. EconWPA (USA)
12. International Monetary Fund
13. Centre for Economic Policy Research (UK)
14. DEGREE (Netherlands)
15. MIT Press
16. WoPEc (non-UK)
17. Econometrica
18. S-WoPEc (Sweden)
20. World Bank
21. WIFO (Austria)
22. Cambridge University Press
23. Economic Journal
24. Iowa State Department of Economics (USA)
25. Vienna University of Economics and Business Administration (Austria)
26. IZA (Germany)
27. Palgrave Macmillan
28. Munich Personal RePEc Archive (Germany)
29. Berkeley Electronic Press
30. Society for Computational Economics
31. WoPEc - Colombia
32. Canadian Journal of Economics
33. Journal of Business and Economic Statistics
34. UCLA Department of Economics (USA)
35. CESifo (Germany)
36. Journal of Money, Credit and Banking
37. Boston College Economics (USA)
38. Indian Institute of Management (India)
39. Penn Institute for Economic Research (USA)
40. University of California eScholarship Repository (USA)
40. ILR Review Cowles Foundation, Yale University (USA)

Инфляци - орчуулга Н.Өнөржаргал

2008-04-14T21:42:00.000-07:00

Herald Tribune сонины 2007 оны 12-р сарын 17-ны дугаарт гарсан нийтлэлийг орчуулсан Монголбанкны Валютын газрын эдийн засагч Н.Өнөржаргал

Зарим эдийнзасагчдын таамаглалд
стагфляци дурьдагдахболов

Вашингтон: Дэлхий нийтийн хэмжээнд эдийн засгийн уналт, инфляцийн өсөлт нэгэн зэрэг бий болох нөхцөл бүрэлдээд байна.

JPMorgan Chase-ын эдийн засагчийн мэдээлснээр, тайлант улирал болон дараагийн улирлын дэлхийн эдийн засгийн өсөлт сүүлийн дөрвөн жилд ажиглагдаагүй хамгийн бага гарахаар байгаа бол, инфляци сүүлийн арван жилдээ хамгийн өндөрт хүрч болзошгүй байна.
АНУ-ын эдийн засагт сүүлийн 16 жилд тохиолдоогүй орон сууцны үнийн уналт болж болон арилжааны банкуудын зээл буурсан нь дэлхийн хамгийн том эдийн засаг болох АНУ-ын эдийн засгийн өсөлтийн хурдыг зогсооход хүргэж болзошгүй гэж Америкийн Төв банкны ерөнхийлөгч асан Alan Greenspan үзэж байна. Үүний зэрэгцээ, Хятадын болон зарим хөгжиж буй орнуудын эдийн засгийн хурдацтай өсөлт нь эрчим хүч, хүнсний бүтээгдэхүүний үнийг дэлхийн хэмжээнд нэмэгдэхэд хүргэв

Лондон дахь Morgan Stanley-ын эдийн засагч Joachim Fels-ын үзэж байгаагаар цаашид өндөр хөгжсөн орнуудад эдийн засгийн өсөлтийн хурдац удааширан эсвэл өсөлт зогсож үүний зэрэгцээ инфляци нэмэгдэн стагфляци бий болох хандлага бий болжээ.
Харвардын Их Сургуулийн эдийн засагч Martin Feldstein болон зарим эдийн засагчид энэхүүстагфляцийг 1970-аад он болон 1980 оны эхэн үед дэлхийн эдийн засагт бий болсон үзэгдэлтэй адилтган үзэж байгаа ч тэр үед газрын тосны үнэ 10 дахин нэмэгдсэн нь АНУ-ын ажилгүйдэл болон инфляцийн түвшинг жилийн 10 хувиас давахад хүргэсэн. АНУ-ын Холбооны Нөөцийн банк болон бусад улс орны Төв банкуудад эдгээр асуудлыг хэрхэн шийдвэрлэх гэдэг дээр хүндрэл учирч байна.

Төв банкуудын хэрхэн шийдвэр гаргаснаас дэлхийн эдийн засгийн уналт зогсох эсвэл үнийн өсөлт нэмэгдэх болно. Фючерсийн зах дээр арилжаа хийгчдийн үзэж байгаагаар 2007 оны 11 дүгээр сарын Америкийн хэрэглээний үнийн өсөлт сүүлийн хоёр жилд хамгийн ихээр өссөн болохыг АНУ-ын засгийн газраас мэдээлсэн боловч АНУ-ын Холбооны Нөөцийн Банк эдийн засгийн өсөлтийг дэмжсэн бодлогыг явуулсан хэвээр байна.

Инфляци нэмэгдэхийн сацуу зэрэг эрэлт удааширч байгаа үед Төв банкууд хүссэн хэмжээгээрээ уян хатан байдлыг бий болгож чаддаггүй болохыг Нью Йорк дахь JPMorgan-ны David Hensley хэлж байна. Түүний судалгааны багын үзэж байгаагаар тайлант улирал болон дараагийн улиралд дэлхийн эдийн засгийн өсөлт 2.4 хувьтай байж инфляци 3.5 хувьтай гарч байгаа нь 1982 оны эдийн засгийн өсөлт удаашран 0.7 хувьд хүрч, жилийн инфляцын түвшин 13.7 хувьтай байсан үетэй харьцуулахад хамаагүй дээр нааштай үзүүлэлт юм (ОУВС-ын боловсруулан гаргасан).
Энэ нь зөвхөн АНУ-ын асуудал биш. Европын улс орнуудын инфляцийн түвшин 2001 оны 5 дугаар сараас хойш хамгийн өндөр түвшинд хүрч 11 дүгээр сард жилийн 3.1 хувиар өссөн нь хүнсний бүтээгдэхүүний үнийн өсөлттэй холбоотой.
Австрийн Төв банкны ерөнхийлөгч Klaus Liebscher зунаас хойш газрын тосны үнийн огцом өсөлт, хүнсний бүтээгдэхүүний үнэ өсч байгаа нь инфляцийн түвшин нэмэгдэхэд голлон нөлөөлсөн гэж хэлсэн.

Хүнсний бүтээгдэхүүний үнийн өсөлтөөс шалтгаалан Хятадын инфляци нэмэгдэж байна. Эдийн засаг нь хурдацтай өсч байгаа Хятадын хэрэглээний үнийн өсөлт сүүлийн 11 жилд хамгийн ихээр нэмэгдэн 11 дүгээр сард 6.9 хувьд хүрэв.

Хятад болон бусад хөгжиж буй улс орнууд эдийн засгийн өсөлтөөгэхээсээ илүүтэйгээр мөнгөний хумих бодлогыг явуулж инфляцийг барихыг оролдож байна. Гэхдээ эдгээр улс орнууд үндэсний валютаар шууд, шууд бус замаар америк доллар эсвэл евротой уясан байсан тул энэ талаар төдийлэн амжилт гаргаж чадсангүй. Энэ нь тэдний үндэсний мөнгөн тэмдэгтийн ханш чангарахад хүргэж, эдийн засгийн өсөлтийг бууруулах хүүний түвшинг өсгөхөд саад болно.

Morgan Stanley-ын эдийн засагч Joachim Fels-ын хэлснээр дэлхийн инфляцийн дарамт эдийн засгийн өсөлт өндөр, тэлэх мөнгөний бодлогыг явуулж байгаа хөгжиж буй улс орнуудад илүүтэйгээр бий болж байна. Эдгээр орнууд дотооддоо татаас өгөх хэлбэрээр газрын тосны үнийн өсөлтөөс эдийн засгаа хамгаалах гэж оролдож байгаа инфляцийг нэмэгдүүлэх нэмэлт шалтгаан боллоо. Хятад, Энэтхэг болон зарим хөгжиж буй орнуудад дотоодын нефтийн бүтээгдэхүүний үнэ хямд байгаагаас эрэлт нь өндөр байна.

Дэлхийн эдийн засгийн зөвхөн инфляци нэмэгдэж байгаа тохиолдолд хүүний түвшинг нэмэгдүүлэх бодлогыг авч хэрэгжүүлж болно. Харин АНУ болон Европын улс орнуудын эдийн засгийн өсөлт удааширч байгаа үед Төв банкууд хүүг бууруулах шаардлагатай. АНУ-ын Холбооны Нөөцийн Банк сүүлийн дөрвөн сард өөрийн бенчмарк зээлийн хүүгээ жилийн нэг хувиар буурууллаа. Харин Европын Төв банк зээлийг бууруулахаар төлөвлөж байснаа оронд нь зээлийн өртгийг тогтвортой барьсан юм.

Bloomberg-ийн эдийн засагчдын 12 дугаар сарын 3-наас 10-ны хооронд хийсэн судалгаагаар 3 дугаар улиралд 4.9 хувьтай гарсан АНУ-ын эдийн засгийн өсөлт 4 дүгээр улиралд 1 хувь болж буурах төлөвтэй байна

Эдийн засгийн эрх чөлөөний индекс

2008-03-20T20:03:00.000-07:00

Heritage Foundation - аас эдийн засгийн эрх чөлөөний индексүүдийг тооцож гаргажээ. Ороод үзээрэй. Манай орон 161 орноос 62-т орсон байна.

Эдийн засгийн эрх чөлөөг тооцохдоо 10 үзүүлэлтээр тооцдог юм байна:

Бизнесийн эрх чөлөө
Худалдааны эрх чөлөө
Сангийн эрх чөлөө
Засгийн газрын хэмжээ
Мөнгөний эрх чөлөө
Хөрөнгө оруулалтын эрх чөлөө
Санхүүгийн эрх чөлөө
Өмчийн эрх
Авлигын хэмжээ
Хөдөлмөрийн эрх чөлөө

Дэвид Хилберт

2008-03-09T20:07:00.000-07:00

Германы математикч Дэвид Хилбэрт 1900 онд болсон Математикийн олон улсын хуралд 20-р зуунд шийдэгдэх математикийн проблемуудыг дэвшүүлсэн. Хилберт гуай тухайн хурал дээрээ 10 асуудлыг л дэвшүүлсэн бөгөөд дараа нь гүйцээж 23 болгосон гэнэ. Интернэтээс лавшруулаад хайвал зөндөө юм гарч ирж байна лээ.

1a. Is there a transfinite number between that of a denumerable set and the numbers of the continuum? This question was answered by Gödel and Cohen to the effect that the answer depends on the particular version of set theory assumed.
1b. Can the continuum of numbers be considered a well ordered set? This question is related to Zermelo's axiom of choice. In 1963, the axiom of choice was demonstrated to be independent of all other axioms in set theory, so there appears to be no universally valid solution to this question either.
2. Can it be proven that the axioms of logic are consistent? Gödel's incompleteness theorem indicated that the answer is "no," in the sense that any formal system interesting enough to formulate its own consistency can prove its own consistency iff it is inconsistent.
3. Give two tetrahedra that cannot be decomposed into congruent tetrahedra directly or by adjoining congruent tetrahedra. Dehn (1900, 1902) showed this could not be done by inventing the theory of Dehn invariants, and Kagan (1903) obtained the same result independently.
4. Find geometries whose axioms are closest to those of Euclidean geometry if the ordering and incidence axioms are retained, the congruence axioms weakened, and the equivalent of the parallel postulate omitted. This problem was solved by G. Hamel.
5. Can the assumption of differentiability for functions defining a continuous transformation group be avoided? (This is a generalization of the Cauchy functional equation.) Solved by John von Neumann in 1930 for bicompact groups. Also solved for the Abelian case, and for the solvable case in 1952 with complementary results by Montgomery and Zipin (subsequently combined by Yamabe in 1953). Andrew Gleason showed in 1952 that the answer is also "yes" for all locally bicompact groups.
6. Can physics be axiomatized?
7. Let be algebraic and irrational. Is then transcendental? In particular, are the Gelfond-Schneider constant and Gelfond's constant transcendental (Wells 1986, p. 45)? is known to be transcendental for the special case of an irrational algebraic number, as proved in 1934 by Aleksander Gelfond in a result now known as Gelfond's theorem (Courant and Robins 1996). However, the case of general irrational has not been resolved.
8. Prove the Riemann hypothesis. The conjecture has still been neither proved nor disproved.
9. Construct generalizations of the reciprocity theorem of number theory.
10. Does there exist a universal algorithm for solving Diophantine equations? The impossibility of obtaining a general solution was proven by Yuri Matiyasevich in 1970 (Matiyasevich 1970, Davis 1973, Davis and Hersh 1973, Davis 1982, Matiyasevich 1993) by showing that the relation (where is the th Fibonacci number) is Diophantine. More specifically, Matiyasevich showed that there is a polynomial in , , and a number of other variables , , , ... having the property that iff there exist integers , , , ... such that .
11. Extend the results obtained for quadratic fields to arbitrary integer algebraic fields.
12. Extend a theorem of Kronecker to arbitrary algebraic fields by explicitly constructing Hilbert class fields using special values. This calls for the construction of holomorphic functions in several variables which have properties analogous to the exponential function and elliptic modular functions (Holzapfel 1995).
13. Show the impossibility of solving the general seventh degree equation by functions of two variables.
14. Show the finiteness of systems of relatively integral functions.
15. Justify Schubert's enumerative geometry (Bell 1945).
16. Study the topology of real algebraic curves and surfaces. See Gudkov and Utkin (1978), Ilyashenko and Yakovenko (1995), and Smale (2000) for additional details.
17. Find a representation of definite form by squares.
18. Build spaces with congruent polyhedra.
19. Analyze the analytic character of solutions to variational problems.
20. Solve general boundary value problems.
21. Solve differential equations given a monodromy group. More technically, prove that there always exists a Fuchsian system with given singularities and a given monodromy group. Several special cases had been solved, but a negative solution was found in 1989 by B. Bolibruch (Anasov and Bolibruch 1994).
22. Uniformization.
23. Extend the methods of calculus of variations.

Дээш болох

Эдийн засгийн сэтгэлгээний түүх

2008-02-27T21:38:00.000-08:00

Орчин үеийн эдийн засгийн түүх нь түүхийн хамгийн сайн зохиолуудтай эн зэрэгцэхүйц сонирхол татам сэдэв билээ. Эдийн засгийн бүх л түүх нь баялаг, хөгжил цэцэглэл болон энгийн хүний ашиг сонирхолд илүү нийцэхүйц эдийн засгийн загварын хайлт байдаг. Гол баатар нь Шотландын Соён Гэгээрлийн үеийн үр жимс болох Адам Смит болон жам ёсны эрх чөлөө, өрсөлдөөний өөрөө өөрийгөө зохицуулагч систем билээ. Эдийн засгийн түүхэн хөгжлийн 200 жилийн туршид манай баатар төсөөлөхөд бэрх ялалт, бэрх бэрхшээлийг туулан гарсан юм. Эсэргүүцэгчдийн ширүүн дайралтанд өртсөн тэрээр заримдаа дахин сэхэхийн аргагүй болсон мэт санагдана. Гэвч тэрээр тун амь бөхтэй нэгэн бололтой, дахин амилсаар ирсэн.

Товчхон

1776 онд Лондонгийн нэгэн хэвлэлийн газрын эзэн дэлхийг сэрээсэн оюуны дэлбэрэлт болох Адам Смитийн Үндэстний баялаг зохиолыг хэвлэн гаргаснаас энэ түүх эхэлсэн. Үйлдвэржилтийн хувьсгал, улс төрийн эрх чөлөөний дэвсгэр дээр Смитийн жам ёсны эрх чөлөө, үл үзэгдэх гарын тухай хорхой хөдөлгөс философи нь богино хугацааны дотор орчин үеийн эдийн засгийн ухааны гол баатар болж, улмаар дараагийн хоёр зууны туршид баялаг, эдийн засгийн өсөлтийн шинэ эрин үеийг нээж өгсөн билээ. Хөгжил цэцэглэлийн ухаарал авчирсан Шотландын энэ загвар тэр дороо Франц (Ж.В.Сэй болон Бастиагаар дамжин) , Америк (Томас Жефферсоноор дамжин) болон Өрнөдийн бусад орноор түглээ.
Хоёр буурьтай эрдэмтэн болох Роберт Мальтус, Дэвид Рикардо нар хөдөлмөрийн хөлсний тухай төмөр хууль болон ажилчин ангийн мөнхийн зовлонгийн тухай баргар номлолоороо Адам Смитийн өөдрөг ертөнцийг бараг л буй болсон даруйд нь баллаж тавьжээ. Дараа нь либерал болон социолист үзлийн хооронд тээнэгэлзэн зогссон Жон Стюарт Милл утопи коммунитаризмын төлөөлөгчийн хуьд гутранги таамаглалаараа алдрын титэм өмслөө. Ингээд арван есдүгээр зууны дундуур үйлдвэржүүлэлтийн хувьсгал ид буцалж байтал ажилчдад хандан мөлжлөг шуллагын тухай ярьсаар Карл Маркс гэнэт гарч ирээд эдийн засгийн ухааныг шинэ харанхуй үе лүү хөтөллөө. Смитийн капитализм дараагийн зуунд социализм гэсэн өөр нэг шалгууртай нүүр туллаа.

Ахиуцын хувьсгал

Нийгмийн инженер зүйчдийн хар хүчнийхний буй болгосон түнэр харанхуй луу ашгүй нэг шинэ гэгээ туслаа. Манай гол баатар болох Адам Смитийн үл үзэгдэх гарыг дахин амилуулсан зүйл болох “Ахиуцын” хувьсгал байсан юм. 1870-аад оны үед үүнийг гурван өөр газраас эхлүүлсэн түүхтэй. Үүнд Австрид Карл Мээнгэр, Швейцарид Леон Валрас, Англид Вильм Стэнли Жэвонс нар байсан билээ. Марксын үнэлэмжийн болон мөлжлөгийн хөдөлмөрийн онолд сүйрлийн цохилт өгсөн хүн нь Мээнгэрийн хамтран зүтгэгч Ойгэн Бөм-Бавэрк байлаа. Англид Алфред Маршалл, АНУ-д Франк Тауссиг, Ирвинг Фишер нарын бичсэн сурах бичгээр дамжин орчин үеийн эдийн засгийн ухааны Смитийн загвар дахин сэргэлээ. Ийнхүү дахи сэргэснийхээ ачаар энэ нь улам бүр тэлж байсан социалист хөдөлгөөний сорж чадахуйц эсрэг дайралт хийсэн юм. Шинжлэх ухааны эдийн засгийн ухааны үе эхэллээ.
Гэсэн хэдий ч арван есдүгээр зууны сүүлч үе бол Карнеги болон Рокфеллерийн том бизнес, аугаа үгсэлий үе байсан билээ. Төрийг шүтэгч Торстэйн Вэблэн нь тансаг хэрэглээ, монопол эрх зэргийн аюулын тухай бөөн бөөн эрээгүй анхааруулга хэлж хүн айлгаж байсан бол Германы социологич Макс Вэбэр капитализмын шашинлаг суурь дэвсгэр болон”төмөр тор”-ны тухай бичжээ.

Кэйнс болон Их Хямрал

Адам Смитийн чөлөт зах зээлийн капитализмын ертөнц лүү чиглэсэн хамгийн хүчтэй шуурга нь 1929 оны сүйрэл, 1930-аад оны Их Хямралыг дагаж ирсэн. Нэн сонгодог эдийн засагчид эрэлт, нийлүүлэлтийн нарийн учрыг ухаарч чадсан боловч, микро эдийн засаг болон макро эдийн засгийн хоорондын нэн чухал холбогч болон “мөнгөний холбоосыг” ойлгож чадаагүй. Иелийн аугаа профессор Ирвинг Фишер хорьдугаар зууны эхэн үеэр микро, макро хоёрын хоорондын дутагдаад байсан холбоосыг олох зоригтой оролдлого хийсэн бөгөөд Шведийн Кнүт Виксэллийн алдарт зохиол дээр түшиглэн Австрийн Льдвиг фон Мизэс Мөнгө, зээлийн онол (Theory of Money and Credit) зохиолдоо энэхүү холбоосыг гүйцэлдүүлж чадсан юм. Гээд Мизэс-Викселлийн онол шинжлэх ухааныхны болон төрийн албаныхны дэмжлэг авч чадаагүй бөгөөд 1930-аад оны эхэн үеэр банкууд сүйрч, бизнес унтарч, сая сая ажилчид амьжиргаанд арай ядан хүрэх хөдөлмөрийн хөлсний төлөө зүтгэн арваад жил үргэлжилсэн санхүүгийн хар дарам байдлаас ангижрахын тулд дэлхийн өнцөг булан бүрд олон төр хүчин зүтгэж байсан юм.
Капитализмыг хэн аварч чадах байв? Өрсөлдөөн laissez faire бодлогыг өмгөөлөгч сонгодог эдийн засагчид болон хуучны дэглэмийг хувьсгалаар халахыг уриалагч марксистууд, социалистуудын хооронд болж байлаа. Дэлхийг хамарсан оюун ухааны маргааны төвд эдийн засагч Жон Мэйнэрд Кейнс аврагч болон тодорлоо. Кэмбриджийн профессор энэ хүн капиталист систем нь угаасаа “санхүүгийн хувь тогтворгүй тухай таамаг” дээр үндэслэн цоо шинэ, боловсронгүй загвар дэвшүүлсэн юм. Зах зээлийн эдийн засгийг тогтворжуулахын тулд монэтар болон санхүүгийн салбарт төр оролцох хэрэгтэй гэж энэхүү “шинэ эдийн засгийн ухаан“ сургаж байв. Харин хамгийн гол өрсөлдөгч болох максизмаас ялгаатай нь гэвэл кэйнсч загвар нь улсын өмч болох, мөн эрэлт нийлүүлэлтийн микро хяналт тогтоохыг шаардаж байгаагүй. Арвич байдал, тэнцвэргүй төсөв, бага татвар, алтан стандартын сонгодог загвар бүрэн ажил эрхлэлтийн үед тохирдог, харин хэрэглэгчийн эрэлт, алдагдалтай санхүүжилт, өсөн нэмэгдэх татвар, фиат мөнгөний кэйнсч заавар зөвлөмж эдийн засгийн уналт, ажилгүйдлийн үед таарч тохирдог мэтээр ойлгож байв. Энэ нь үнэхээр гарц мэт санагдах болж, Мэссэчусэтсийн Технологийн Их Сургуулийн сод авьяастан Поул Самуэлсоны алдартай шинэ сурах бичгээс толгой өндийхөө больсон коллежийн багш нар үржүүлэгч, хэрэглээний ахиуц хандлага, арвич байхын логик зөрчилдөөн, цогц эрэлт, C+I+G зэрэг хачин нэр томьёо заах болсон билээ. Макро эдийн засгийн ухаанд онолчирхол, математик загварчлал ихээр орж ирсний илрэл нь кэйнсч эдийн засгийн ухаан байсан юм.

Зах зээлийн эдийн засгийн ухаан эргэн ирлээ

Дэлхийн хоёрдугаар дайны дараа Чикагогийн Мильтон Фридманы тэргүүлсэн монэтар сөрөг хувьсгалын ачаар эдийн засагчид төрийн макро бодлогын тогтвортой бус байдал дээр илүү их анхаарах болсон юм. Фридман хийсвэр загвар бүтээх биш, харин туршилт судалгаан дээр суурилан Их Хямралын гол буруутан нь төрийн бий болгосон Холбооны Нөөцийн Систем мөн болохыг харуулж чадсан юм. Монэтар тогтвортой бодлого баримталснаар Адам Смитийн өөрийгөө зохицуулагч зах зээлийн эдийн засаг дахин цэцэглэх боломж бүрдлээ. Сонгодог эдийн засаг луу эргэж орох, онолыг туршилтаар баталгаажуулах шаардлагын арын түлхэгч хүч нь Чикагогын сургууль болж байв. Тун удалгүй нийлүүлэлтийн талын, зохистой хүлээлтийн, австрийн зэрэг чөлөөт зах зээлийн эдийн засгийн бусад сургуулийнхан кэйнсч шүтлэгийг хэцүү бэрх сорилд халз дуудлаа.
Зах зээлийн ялалтын хамгийн оргил үе нь 1990-ээд онд Зөвлөлтийн эдийн засгийн систем нуран унахад тохиосон билээ. Австрийн эдийн засагчид болох Людвиг фон Мизэс, Фридрик Хаек нар социолист төвлөрсөн төлөвлөлтийн сүйрлийг урьдчилан хэлж байсан бөгөөд тэдний таамаглал эцсийн бүлэгт ийнхүү биелэгдсэн юм. Социоалист загвар нуран унаснаар өрнөдийн ертөнцөд чөлөөт арилжаа, өмчийг улсын байхыг болиулах, хувьчлалын шинэ эрин үе ирсэн юм.
Хэдийгээр санхүүгийн хямрал, тодорхой бус байдал, даяаршлын үед баримтлах эдийн засгийн зөв бодлогын төлөөх өрсөлдөөн өрнөсөөр байгаа хэдий ч орчин үеийн эдийн засгийн ухааны түүхийг өөдрөг өнгөөр дуусгаж байна. Гэхдээ энэ нь нийтийг хамарсан том дайн биш, харин жижиг тулалдаанууд билээ. Бид шинэ эрин зуунд алхан орж буй өнөө үед нэг талаас laissez fairre, нөгөө талаас социалист маягийн хөндлөнгийн оролцоо хоорондын халз тулаанд Адам Смитийн капиталикмын ертөнц ялалт байгуулсаар байгаа нь нэгэнт илт байна.

Эх сурвалж: Марк Скаузен "Эдийн засгийн ухаан эдүгээчлэгдсэн замнал"

Дээш болох

Top 10 Economics Blogs

2008-02-28T21:47:00.000-08:00

Бусгаар тогтносон Монгол

2008-02-25T23:54:00.000-08:00

Эрин М.Тулгатын “Бусгаар тогтносон Монгол” гэсэн номыг Монгол-Япон төвөөс олж уншлаа. Та бүхэнд уншиж үзэхийг санал болгож байна.
Ном нийтдээ 16 өгүүллэгийг багтаажээ. Гол эхний бүлэг болох "Бусгаар тогтносон Монгол"-н товчлолыг дараа тавина аа. Арай бичиж амжаагүй байна.

Бусгаар тогтносон Монгол

Үнэлэмж
Бид ямар нэгэн юмыг үнэлж цэгнэхдээ өөрсдийн “үнэлэмж”-р үнэлдэг. Зарим хүмүүсийн нүд бусдыг харахад нүдэнд нь мөнгө, машин, хувцас бууж байхад нөгөө хэсэгт нь боловрол, мэдлэг дүрслэгддэгийг өгүүлжээ. Залуучуудыг шинэ мэдээлэл, мэдлэгээс “кайф” авдаг байгаасай гэж хүсдэгээ илэрхийлсэн байна.

Хууль ба нийгэмжил
Нийгмийг зохицуулж байгаа “хууль” хэмээх зохицуулагч, “шашин” хэмээх зохицуулагч байна гээд тус бүрд нь авч үзжээ. Эцэст нь “Нийгмийг хөдөлгөгч хүч нь үзэл сэтгэлгээ юм” гэсэн өгүүлбэрийг онцолжээ.

Домгоор амьдардаг домогт Монголчууд
“Эрт урьдын цагт дорно зүгийн морьтон баатрууд дэлхийн талыг эзэлж гэнэ...” гэсэн өгүүлбэрээр энэ өгүүллэгээ дуусгажээ. Пивоны халуунд “эх орон минь” гэж цээжээ дэлсэх хүмүүсээс хэд нь бичиг цаасан дээр түүнийгээ буулгасан бол оо?

Япончуудад үгүйлэгддэг ухамсрын хайр
Энэ их сонирхолтой өгүүллэг байлаа. Хорвоо дэлхийд 4 хайр байдаг гэнэ. Эхнийх нь “storge” (грекээр) буюу аав, ээжийн, ахын, эгчийн буюу гэр бүлийн хайр. Удаах нь “eros” буюу эрэгтэй, эмэгтэй хүмүүсийн бэлгийн зөнгөөс үүдэлтэй янаг амрагийн хайр, гуравдугаарт “philos” буюу анд нөхдийн хайр байдаг. Энд нэг хайр үлдсэн нь “agape” буюу “ухамсрын хайр”. Энэ нь огт таалагдахгүй байсан ч, байр суурийг нь зөвшөөрөх боломжгүй байсан ч түүнийг даван туулж хүлээн зөвшөөрье гэсэн ухамсрын хайр аж. Ийм хайр өнөө үед нэг булгийн хүмүүсийн хооронд хийгээд нийт улс үндэстэн хоорондоо энх тайван байх нөхцөл болно гэдгийг дурджээ.

Маргаашийг өнгийж харахуй
Энэ өгүүллэгтээ Сон Масаёши, түүний нөхдийн мэдээллийн технологийн салбарт шинэчлэлт авчирч байгаа “broadbrand”-р сайхан жишээ авчээ. Бас дараах зүйлсийг дурдсан байна. Юм хийе, амжилтанд хүрье гэсэн хүнд хамгаас чухал 3 зүйл:
Will (зориг)
Vision (зорилго)
Strategy (аргар зам)

Самурайн ёс – Японы хөгжлийн нууц
Самурай нар хэлсэн үгэндээ яс хүрдэг, тэр нь мэдээжийн хэрэг тул түүнийг биелүүлнэ гэж гэрээ байгуулахыг ичгэвтэр хэрэгт тооцдог байжээ. Бушида буюу самурайн зарчмын талаар Нитабэ Иназогийн “Bushido – The Soul of Japan” гэсэн номын талаар энэ өгүүлэгийнхээ эхэн хэсэгт дурдсан байдаг. Энэ ном Д.Төмөрбаатар гуайн орчуулгаар гарсан байна лээ.

Иргэний нийгэм гэж юу вэ?
Гэгээрч соёлжих явцад үзэл бодол, шинж чанарын хувьд бие даасан, тэгш эрхт иргэд нь нийгмийн зохицуулалтад сайн дурын үндсэн дээр өргөнөөр оролцдог, тийнхүү оролцох эрх зүйн болоод ухамсрын орчин нь бүрдсэн нийгмийг хэлнэ. Энэ өгүүлбэрийн үг бүр цаанаа нарийн утга агуулж байгааг нэг бүрчлэн тайлбарласан байна.
Үндсэрхэг үзэл, эх оронч үзэл хоёрын хооронд алд дэлэм ялгаа бий.
Иргэний нийгэм гэдэг бол иргэний төлөө нийгэм биш, “иргэд нь өөрсдийнхөө төлөө, өөрсдөө хамтарч, өөрсдөө ажиллах хэрэгтэйг ухамсарласан нийгэм” гэж төгсгөл хэсэгтээ бичжээ.

Чихний чимэг үү? Чихний чийр үү?
Тулгат гуай энэ өгүүллэгтээ “үг зохиож байгаа хүнийг бүтээлч хүн гэе” гэсэн уриалга гаргажээ.
Зах зээлийн харилцаанд шилжсэнээс хойш манай оронд гадаад үг хэллэг олноор орж ирж, тэр болгоныг зохицуулах нэгдсэн албагүй байсаар өдийг хүрчээ. Наад захын жишээ л гэхэд, investment-хөрөнгө оруулалт, capital-хөрөнгө, asset- эд хөрөнгө гэж бид ихэнх тохиолдолд орчуулдаг. Тэгвэл дараах өгүүлбэрийг хэрхэн орчуулах вэ? Investment on capital asset.
Value-added tax – нэмүү өртгийн албан татвар гэдэг. Value-added –г “нэмүү үнэц” гэж нэрлэх санал гаргаж байна.
Sustainable development –г эдийн засагч Даваадорж “тулхтай хөгжил” гэж орчуулсныг дэмжиж байгаагаа энд илэрхийлжээ. Манайхан энэ үгийг ихэвчлэн “тогтвортой хөгжил” гэж орчуулдаг бөгөөд “тогтвортой” гэсэн үг англи “stable” гэсэн үгтэй дүйдэг. “stable and sustainable development” энэ өгүүлбэрийг хэрхэн орчуулах вэ?
Initial буюу үгийн эхний үсэг гэсэн англи үгийг “титмэг” гэсэн үгээр хэрэглэхийг санал болгожээ. Монгол бичгэнд ихэнх үгс титмээр эхэлдэг шүү дээ. Түүнээс санаа авчээ. Зохиогчийн бүтэн нэрийг титмэгээр бичвэл Э.М.Т болно.

Гоё зураг байна

2008-02-24T19:24:00.000-08:00

Хувь заяагаа сонгох нь

2008-02-20T23:37:00.000-08:00

Дөрөвдүгээр бүлэг: Өлгий авсны хооронд

Энэ бүлэгтээ Милтон Фридман гуай төрийн балагтай хайр хишиг буюу нийгмийн даатгал, ажилгүйдлийн даатгал, нийгмийн тусламж түүний үр дагаврын талаар бичжээ. Тэртээ 1980 онд бичигдсэн гэхэд яг л өнөөгийн монгол орны минь дүр зураг харагдаж байна. Хэт “сайн ажиллацгаадаг”, “нийгмийн сайн сайхны төлөө” улс төрчид энэхүү номыг уншуустай. (Тэд уншаад ч яах вэ дээ)

Эрүүл мэнд, гэгээрэл, нийгмийн хамгааллын яам (Монголын маань НХХЯ, ЭМЯ) хэмээх эзэнт гүрэн бидний мөнгийг бидний эрүүл мэндэд зориулан зарцуулдаг. Үр дүн нь эмчилгээ, эрүүл мэндийн халамж сайжирсан юм байхгүй мөртлөө өртөг нь өндөрсөөд л байна.
Боловсролын зардал толгой эргэм хурдтай өсөж байвч чанар нь муудсаар байгаа гэдгийг бүгдээрээ хүлээн зөвшөөрдөг.
Олон тэрбум долларыг жил бүр нийгмийн халамжинд зарцуулдаг. Тэгсэн мөртлөө хэдийгээр санхүүгийн бэрхшээлээс болж бүтэлгүйтэл гарна. Хөгшчүүлийн асрамжинд хэтэрхий их татвар төлж байна гэж залуучууд гомдоллодог. Тэгсэн мөртлөө хөгшчүүл нь болохоор асрамжинд өгч байгаа мөнгө нь хүний хэрэгцээний жишиг хангахгүй байна гэцгээнэ. Аль аль нь үнэн. Өндөр настнууд асрамжинд орчихгүйгээр бодож хөтөлбөрийг зохиосон билээ. Тэгсэн мөртлөө нийгмийн халамжийн жагсаалтанд бүртгүүлсэн хөгшчүүдийн тоо улам өссөөр.
Эрүүл мэнд, боловсрол, нийгмийн хамгааллын яамны өөрийнх нь тооцоолсноор жил болгон тус бүр нь 50 000 долларын үнэтэй 100 000 байшин барихад хүрэхүйц мөнгийг шамшигдал, буруу зарцуулалт, үрэлгэн байдлаасаа алддаг гэнэ ээ.
Үрэлгэн байдал нь хүн аймаар боловч уул овоо шиг томорсон энэхүү эцэг халамжийн хөтөлбөр дотор хамгийн гайгүй зовлон нь гэж байгаа шүү. Илүү аймшигтай зовлон бол манай нийгмийн оршин тогтнолын суурьт үзүүлж буй нөлөө болно. Энэ хөтөлбөр нь гэр бүлийг сулруулж, ажил хайх, хуримтлал бий болгох, шинээр бүтээх сэдлийг багасгаж байна. Ингэснээр хөрөнгийн хуримтлалыг хомсдуулж бидний эрх чөлөөг хязгаарлаж байгаа юм. Чухам энэ л хөтөлбөрт үнэлэмж өгөх үндсэн асуудал билээ.

Нээлттэй нийгэм форумын сайт дээр дээхнээ МУИС-н социологийн багш Болд-н хийсэн нийгмийн даатгал, нийгмийн халамжийн талаар судалгаа байсан. Орж үзээрэй.

ECN 101b

2008-02-19T02:56:00.000-08:00

Энэ сайт луу ороод үзээрэй. Берклей дэх Калифорнын их сургуулийн эдийн засгийн профессор хүний вэб байгаа. Дунд түвшний макро эдийн засгийн хичээл байна. Интернетээр хайвал зөндөө ийм сайтууд байгаа. Юу ч гэсэн сонирхоод үзэхгүй юу. Сайтан дээрээ илүү дэлгэрэнгүй байгаа.

Berkeley Econ 101b Spring 2008
Schedule

W Jan 23: INTRODUCTION: The Problems of Macroeconomics
F Jan 25: The Solow Model: Capital and Equilibrium
M Jan 28: The Solow Model: Dynamics and Feedback
W Jan 30: How Much of Today's World Can We Explain with the Solow growth model?
F Feb 1: What happened this week in the macroeconomy?
M Feb 4: From Malthus to Modernity: Understanding the Industrial Revolution
W Feb 6: Technology
F Feb 8: What happened this week in the macroeconomy?
M Feb 11: Institutions
W Feb 13: Resources
F Feb 15: PROFESSORIAL REALITY CHECK EXAM
W Feb 20: Components of Aggregate Demand
F Feb 22: Full-Employment Equilibrium
M Feb 25: The International Side--Plus Government Budgets and Investment Booms
W Feb 27: The Monetary Side: The Quantity Theory of Money, Inflation, and Expectations
F Feb 29: What happened this week in the macroeconomy?
M Mar 3: Sticky Prices and Aggregate Demand
W Mar 5: The IS Curve and Employment
F Mar 7: What happened this week in the macroeconomy?
M Mar 10: The Phillips Curve and Inflation
W Mar 12: Tying Up the Short-Run and the Medium Run
F Mar 14: What happened this week in the macroeconomy?
M Mar 17: Loose Ends
W Mar 19: CORE THEORY EXAM
M Mar 31: Stabilization Policy since WWII
F Apr 4: What happened this week in the macroeconomy?
M Apr 7: Looking Back at the Great Depression: What Went So Wrong?
W Apr 9: Is There a Political Business Cycle?
F Apr 11: What happened this week in the macroeconomy?
M Apr 14: U.S. Long-Run Budget Balance
W Apr 16: "Fixing" Social Security
F Apr 18: What happened this week in the macroeconomy?
M Apr 21: Productivity Speed-Ups and Slow-Downs
W Apr 23: U.S. Income Distribution
F Apr 25: What happened this week in the macroeconomy?
M Apr 28: European Youth and Structural Unemployment
W Apr 30: "Animal Spirits": Understanding the Stock and Real Estate Markets
F May 2: What happened this week in the macroeconomy?
M May 5: Global Imbalances
W May 7: APPLICATIONS EXAM
F May 9: What happened this week in the macroeconomy?
M May 12: FINAL REVIEW
F May 16: FINAL EXAM 8-11

TANSTAAFL

2008-02-18T19:00:00.001-08:00

“Tanstaafl” – Нэг өгүүлбэрт багтаасан
эдийн засгийн мэдлэг

Эрт цагт “Tanstaafl” бүх газар нутгийн хаан болжээ. Тэр анх түрүүнд эдийн засгийн зөвлөгчдөө дуудаж нийгэм эдийн засгийн талаарх бүх мэдлэгээ бичихийг тушаажээ. Тэд олон жилийн зүтгэлийн дүнд тус бүр 400 хуудас бүхий 25 бүлэгтэй бүтээлээ танилцуулжээ. Гэвч энэ хооронд “Tanstaafl” хаан бүгдийг удирдаж байсан тул маш завгүй хүн болсон байлаа. Сунжирсан олон бүлгүүдийг хараад хаан тэдэнд бүгдийг нь нэг бүлэгт багтаахыг даалгав.
Ахин олон жил нягталсны дараа тэд өөрсдийн сэтгэлд нийцсэн бүтээлээ туурвисан бөгөөд хаанд өргөн барихаар шийдэв. Харамсалтай нь, төрийн хэрэг өмнөхөөсөө ч давчуу болсон тул хаанд тэдэнтэй уулзах зав байсангүй. Оронд нь нэг боть бүтээлийг нь нэг өгүүлбэрт багтаахыг даалгав. Хэрэв тэд зарлигийг гүйцэлдүүлж чадахгүй бол үхэх ялд унах байлаа. Амжилтгүй байвал хэрхэх хувь заяаныхаа тухай бодоцгоож байсан эдийн засагчид сүүлчийн удаа хооллоцгоохоор шийдэв. Гэвч тэд хоолны захиалганы мөнгөө цуглуулж байхдаа бүгд мөнгөгүйгээ мэдэв. Дургүй нь хүрсэн үйлчлэгч хоолоо буцаан гал тогоо луугаа авч явлаа. Сүүлчийн хоолгүй хоцорсон эдийн засагчид өртөө чиглэсэн зам уруудан алхацгаав. Гэнэт үйлчлэгчийн үгс тэдний чихэнд цуурайтав. Тэд бие биен лүүгээ харан үнэнийг ухаарцгааж “Бид аврагдлаа” хэмээн хашгиралдав. “Тийм ээ, нэг өгүүлбэрт багтаасан эдийн засгийн мэдлэг” Тэд өгүүлбэрээ бичиж хаанд өргөн барилаа. Түүнийг уншаад хаан эдийн засгийн асуудлуудыг бүрэн ойлгосон гэдэг. (Хаан тэднийг сайхан хоолоор дайлсан шүү.) Энэ ямар өгүүлбэр байсан вэ?

- “Үнэгүй хоол хэзээ ч байдаггүй”
- There Ain’t No Such Thing As A Free Lunch – Tanstaafl

“TANSTAAFL” гэдэг хэлц анх зохиолч Robert A.Heinlein – н 1966 онд бичигдсэн “The Moon is a Harsh Mistress” туужаас нийтэд түгжээ. “TANSTAAFL” цаанаа “алдагдсан боломжийн зардал”-н утга санааг илэрхийлдэг. Greg Mankiw үүнийг “Хэрэв бид өөрсдийн хүсэж байгаа нэг зүйлийг авах болбол ондоо нэг зүйлээс ихэвчлэн татгалзах болдог” гэж тайлбарласан байна. Ямар нэг зүйл үнэгүй гэж байгаа ч гэсэн далд болон өөр ямар нэгэн юманд шингээсэн зардал их бага хэмжээгээр байдаг гэсэн утга санааг агуулжээ.

Эх сурвалж: David C.Colander “Macroeconomics” Third Edition
Search - No free lunch in search and optimization
Free lunch
No Free Lunch (organization)

ТОП-20 индексийн сагс шинэчлэгджээ

2008-02-17T18:57:00.000-08:00

МХБ-ийн Yнэт цаасны vнийн индекс тооцох тухай журмын дагуу 2007 оны сvvлийн хагас жилийн vнэт цаасны арилжааны vзvvлэлтээр шинэчлэн гаргалаа. Индексийн шалгуур vзvvлэлтээр ємнєх сагсыг бvрдvvлж байсан 20 компаниас 15 компани шинэчилсэн сагсад хэвээр vлдэж, шинээр Женко тур бюро, БиДиСек, Шарын гол, АПУ, Улаанбаатар ЗБ компаниуд индексийн шалгуур vзvvлэлтийг ханган, нэмэгдэн орж ирсэн байна. Шинэчилсэн сагсад багтаж байгаа 20 компанийн сvvлийн хагас жилийн арилжааны vнийн дvн тухайн хугацааны нийт арилжааны vнийн дvнгийн 68.3 хувийг, нийт зах зээлийн vнэлгээний 85.0 хувийг тус тус эзэлж байна. Єнєєдрийн байдлаар ТОП-20 индексийн шинэчлэгдсэн сагсыг доорх нэр бvхий компаниуд бvрдvvлж байна.

1. Говь
2. Багануур
3. Шивээ овоо
4. Зоос банк
5. НИК
6. Шарын гол
7. Таван толгой
8. Женко тур бюро
9. Монголын цахилгаан холбоо
10. Баянгол ЗБ
11. Монгол шилтгээн
12. Улсын их дэлгvvр
13. БиДиСек
14. Махимпекс
15. Монинжбар
16. Спирт бал бурам
17. Улаанбаатар ЗБ
18. Ээрмэл
19. АПУ
20. Материалимпекс

Эх сурвалж: www.mse.mn

Наргиа

2007-12-19T00:46:00.000-08:00

Наргиа 1

Сурвалжлагч математикч, нягтлан бодогч, эдийн засагч мэргэжилтэй гурван хүнээс нэг асуулт асуужээ. Эхлээд математикчаас 2 дээр 2-г нэмээд хэд вэ гэж асууж. Хариуд нь 4 гэж хариулж. Яг 4 үү гэсэн чинь, яг тийм 4 гэжээ. Дараа нь нягтлан бодогч дээр очоод нөгөө асуултаа асууж. 4 гэж хариулж. Яг 4 үү гэсэн чинь, 10 хувийн наана цаана байгаа л даа, гэхдээ дунджаар 4. Хамгийн сүүлд эдийн засагч дээр очоод 2 дээр 2-г нэмээд хэд вэ гэсэн чинь нөгөө эдийн засагч хаалгаа түгжээд, цонхоо битүүлээд, онгорхой цоорхой бүгдээ хаагаад, сурвалжлагчийн хажууд ирж суугаад шивнэж гэнэ – “Та хэд байлгамаар байна?”.

Наргиа 2 – Болсон явдал

Нобелийн шагналт эдийн засагч Жорж Стиглер, нэгэн сурвалжлагч хооронд ийм яриа өрнөж. “Нийгмийн бусад шинжлэх ухаанд философи, социологи, түүх зэрэг салбарт яагаад нобелийн шагнал олгодоггүй юм бэ?”
“Битгий санаа зов. Тэд аль хэдийнэ уран зохиолын салбарт нобелийн шагнал хүртэцгээсэн”.

Наргиа 3 – Болсон явдал

Нэг профессор гэрлэх болж. Тэгээд сүйт бүсгүйдээ хуримын бөгж авахаар үнэт эдлэлийн дэлгүүрт очоод бөгж сонгож гэнэ. Худалдагч “Та бөгжнийхөө дотор талд дурсгалын үг бичүүлж болно. Нэмэгдэл хөлс 20 доллар” гэж. Тэгсэн нөгөө профессер “Хэрэв тэгвэл бөгжний буцаан худалдах үнэ цэнэ буурна”. Худалдагч үүнийг сонсоод “Та яаж ийм үг хэлж чадаж байна аа, та жинхэнэ луйварчин”. Профессер хариуд нь “Үгүй ээ. Би эдийн засагч”.

Наргиа 4

Социализм – Та хоёр үнээтэй. Улс нэгий нь аваад хэн нэгэнд өгнө
Коммунизм – Та хоёр үнээтэй. Улс хоёулангий нь аваад бүгдэд сүү тараана
Фашизм – Та хоёр үнээтэй. Улс хоёулангий нь аваад танд сүүг нь зарна
Нацизм – Та хоёр үнээтэй. Улс хоёулангий нь аваад таныг буудна.
Капитализм – Та хоёр үнээтэй. Та өөрийн мэдэлгүй хоёр үнээнийхээ нэгий нь зараад бух авна.

Наргиа 5

Яриа хямдхан. Яагаад гэвэл нийлүүлэлт нь эрэлтээсээ хамаагүй илүү байгаа юм чинь...

Эх сурвалж: http://netec.wustl.edu/JokEc.html

Титэм үгс

2007-12-17T00:20:00.000-08:00

Самуэль Смайлсын “Өөртөө туслах ухаан” гэдэг номноос тэмдэглэж авсан өгүүлбэрүүдээ доор буулгалаа.

1. Бороо, хяруунд цохиулах тусам нялх ногооны ургац сөөм сөөмөөр ахидаг.
2. Хашир далайчинд цаг ямагт салхи давалгаа хоёр талтай байдаг шиг, аз жаргал ч ажилсаг хичээнгүй хүнийг л дагалдаж байдаг.
3. Зовлон бэрхшээл хүнийг өөд нь босгож, нийгэмтэй тулалдах зориг хүчийн өгдөг
4. Тааламж муутай орчинд ч өвс ногоо сөөм сөөмөөр ургадаг.
5. Унах бүрдээ улам чадалтай босч ирдэг.
6. Астрономич Кепул: “Ямар нэг ганц зүйлийг ч ухаан санаагаа төвлөрүүлээд бодож үзвэл тэр нь шалтгаан болон дэлгэрч цаашаа улам гүнзгийрээд бодол болон хөвөрдөг. Эцэст нь зангилагдаагүй асуудалд бүхий л оюун санаагаа чиглүүлээд гартаа оруулж авдаг” гэжээ.
7. Өсөлт хөгжилт гэдэг “үл мэдэхээ мэдэх”-с эхэлдэг.
8. Нэрт эмч Жон Хантер: “Санаандаа орсноо болон үзсэн харснаа бичиж тэмдэглэж авах нь худалдаачин хүн эд бараандаа тооллого хийдэгтэй адил юм. Түүнийг хийхгүй бол өөрийн дэлгүүртээ юу байгаа, юу байхгүйг огт мэдэхгүйтэй адил биз дээ” гэжээ
9. Зориг байгаа газар зам нээгддэг.
10. Хэчнээн авьяаслаг хүн байлаа ч тогтворгүй, тэвчих хүч дутагдах аваас, авьяас чадваргүй ч байнга чармайдаг хичээнгүй хүнд ялагддаг
11. Скандиновын эртний нэгэн ухаантан: “Өтгөс би бурханд ч, чөтгөрт ч итгэдэггүй. Өөрийнхөө бие хийгээд сэтгэлийн хүчинд л асар их итгэл тавьж явдаг”.
12. Эртний Скандинов хүний сүлд нь зээтүү бөгөөд түүн дээр, “Бид зам хайж байна. Зам байхгүй бол замаа бий болгоно” гэсэн цэцэн үгийг сийлсэн байдаг.
13. Хүн гэдэг усан дээр шидэгдэж, урсгал даган хөвөх дэрс лугаа адил бус, бүр чадамгай сэлэх хүчтэй байж, давалгаа сөрж өөрийн зорих зүг рүүгээ хангалттай урагшилж явах ёстой амьтан юм.

Эдийн засгийн сонирхолтой блогууд

2007-12-10T21:01:00.000-08:00

Дараах блогууд луу ороод үзээрэй. Эдийн засгийн сонирхолтой блогууд.

С.Ганбаатар “Авилга ба эдийн засаг”

2007-12-10T20:06:00.000-08:00

Эдийг засагч, МҮЭ-н ерөнхийлөгч С.Ганбаатар гуай манай сургуульд 12.07-нд ирж дээрх сэдэвтэй лекц уншлаа. Лекцээс доорхи зүйлсийг тэмдэглэж авлаа.

Скандиновын хойг – Финлянд, Норвеги, Швейцарь... – “no corruption”.
Калифорни - өглөг - Мексикийн хууль бус цагаачид
“Mission statement” – Санаж явах үг
“Амьдрал зовлонтой л доо, гэхдээ гоё зовлонтой”

Англи – Бирж
Орос – Нефть
Хятад – Үйлдвэрлэл
Монгол – ?

“Хулгай хийсэн хүнийг 5 ташуурд, хулгай хийх боломжийг олгосон хүнийг бас 5 ташуурд”
- Унав аа! - Тээр би хэлээгүй юу!?
- 13-р билет надад ирэхгүй байлгүй дээ.
“Бэрхшээлтэй тулгарч байна гэдэг чинь боломжтой учирч байна гэсэн үг”
“Комьпютер бол үхэр тэрэг”, “Комьпютер бол пуужин”
“Мөнгөнөөс илүү үнэтэй зүйл бол мөнгөний талаарх мэдээлэл”
“Би сурахын хажуугаар ажиллаж байгаагүй, харин ажиллахын хажуугаар сурч байсан”
Marketing – mind position (оюун санаанд нөлөөлөх)
Management – амьдралын хар ухаан
Хайр – хариуцлага
Responsibility = response + ability (хариулт өгөх чадвар)
“Хайртай хэвээрээ шүү!”
“ТОТ” хөтөлбөр

Жич: Дээрх тэмдэглэлд дулимаг бичиглэл хийгээд дурдагдаагүй зүйл олон буй заа, санал бодлоо сайхан солилцоцгоомой.

10 Доч маркын дэвсгэрт дээрх Гаусс ах

2007-12-03T01:03:00.000-08:00

Батсүх багш маань саяын хичээл дээр жаал сонирхолтой юм ярилаа. Бараг л хичээл болгон дээр гоё гоё юм ярина шүү дээ. Манай Гаусс ахын зураг Германы 10 маркын дэвсгэрт дээр байдаг юм байна. Хажууд нь өөрийнх нь хэвийн тархалтын функцыг зурчихаж. Гаусс гуайн талаар их олон түүх, сонин хачин бий. Энэ хэвийн тархалтын тухай ч хүртэл. Жичдээ бурна аа. /Мэдээж одоо марк еврогоор солигдоо байлгүй дээ/

2007-11-30T22:46:00.000-08:00

СЭЗДС-д Э-сургалт нэвтрүүлэх
боломж ба оюунтнуудын ажил эрхлэлт

Сэдвийн бүтэц:

Оршил, сэдвийн зорилго
Э-сургалт нэвтрүүлэх болсон шалтгаан
Э-сургалт нэвтрүүлсний давуу тал
Э-сургалт нэвтрүүлсний дутагдалтай тал, түүнийг шийдвэрлэх
Э-сургалтын ерөнхий зарчим, шаардагдах зүйлс
Э-сургалт нэвтэрсний дараах үр дүн

Оршил

"Өөрчлөлт… Өөрчлөлт байгаа газар шинэ санаа, урам зориг, идэвх оволзож байдаг. Биднийг хүрээлж байгаа бүх юмс өөрчлөгдөж байна. Тиймээс бид ч өөрсдөө өөрчлөгдөж, өөрчлөлтийг мэдэрч, өөрчлөлтийг өөрчилж чаддаг байх ёстой.
Манай улсын боловсролын систем тэр дундаа СЭЗДС-н маань сургалтын арга барил энэ хэвээрээ явбал азийн тэргүүлэх сургуулиудын түвшинд хүрэх гэдэг “орос ардын үлгэр” болох нь. Бид цахим ертөнцийн хэрэглээгээ багш луугаа бие даалт явуулах, хэдэн шалгалт өгөхөөр хязгаарламааргүй байна. СЭЗДС-н хувьд шохой, самбараа “комьпютер”-р солих цаг болжээ.
Бид энэ ажлын хүрээнд СЭЗДС-ийн оюутнуудад Э-сургалт хэр тохиромжтойг судалж, оюутнуудын хэдэн хувь нь ажил эрхэлдэг болон ажил эрхлэхийг хүсч байгааг тодорхойлсон.
Ерөнхийдөө Э-сургалт гэдэг нь оюутнуудад цаг хугацаа, орон зайнаас үл хамааран суралцах нөхцлийг бүрдүүлж өгч байдаг.
Энэ Э-сургалт нь хичээлийн цагаас болоод ажил эрхэлж чадахгүй байгаа оюутнуудад ажил хийх /бизнес эрхлэх/ боломж олгоно гэж үзэж байна.
Э-сургалтанд орой, эчнээ, МВА-н ангиудыг бүхэлд нь, өдрийн ангиудыг 3-р курсээс нь эхлэн хамруулна гэсэн саналыг дэвшүүлж байна."

Энхээ бид хоёр хамгийн анх илтгэлийнхээ бүтцийг гаргачихаад зөвхөн тэрэндээ баригдаад л юмаа хийсэн маань алдаа болсон.

Илтгэл ч юм уу, өөр зөндөө эссений уралдаан болдог биз дээ, ороод үзэх л хэрэгтэй юм байна. Үр дүн нь чухал биш, үйл ажиллагаа нь чухал гэдэг биз дээ.

/Хэрэв илтгэлийг бүтнээр нь үзье гэвэл энд дараарай/

Э-сургалтыг танхимын сургалттай харьцуулахад

2007-11-30T22:42:00.000-08:00

Хамгийн гол нь цаг хугацаа, орон зайнаас үл хамаарах Э-сургалт нэвтэрснээр оюутнуудад цаг хугацааны хувьд тааламжтай байдлыг бий болгоно. Энэ нь оюутанд ажил хийх /бизнес эрхлэх/ боломжийг олгох бөгөөд оюутан хичээлээ өөрийн боломжтой цагт хийх болно.
Давуу талуудыг хүснэгтээр харуулбал:

Захирал Д.Батжаргалын ярилцлага

2007-10-30T23:22:00.000-07:00

-Сүүлийн үед хөдөө орон нутгийн уншигчдаас маань захидал их ирж байна. Хүүхдүүдээ эдийн засагч, санхүүч болгох хүсэл ихэнх нь өвөрлөдөг юм шиг санагдсан. Таны хувьд энэ сургуульдаа хэр удаан ажилласан бэ?
-Би улс төрийн эдийн засгийн ухааны багш, эдийн засагч мэргэжлээр төгсөөд шууд багшилж эхэлсэн. Зах зээлийн эдийн засгийн харилцаанд шилжсэн 1991 онд манайд дээд боловсрол ялангуяа эдийн засаг, бизнесийн эдийн засгийн чиглэлийн бүх боловфол цаг үеийн шаардлага, захиалга хэрэгцээг хангахаа больсон. Энэ үөд манай засгийн газраас шинэ шилжиж байгаа зах зээлийн эдийн засжйн нөхцөлд ажиллаж чадах мэдлэг чадвартай, шилжилтийн хүнд бэрхийг үүрч гарч чадах хүмүүсийг бэлдэх үүрэгбүхий “Эдийн засгийн коллеж”-ийг хуучнаар Санхүүгийн техникумын суурин дээр 1991 онд анх байгуулж, захирлаар нь УИХ-ын гишүүн, ерөнхий сайд асан Амаржаргал томилогдож байсан. Дараа нь намайг сургалт эрхэлсэн дэд захирлаар томилсон. Би 1991-1999 он хүртэл найман жил ажилласан. Дараа нь жил гаруй татварын ерөнхий газрын даргаар ажиллаад, Удирдлага эдийн засаг сургалт эрдэм шинжилгээний байгууллагад гүйцэтгэх захирлаар дөрвөн жил ажилласан. Сургуулийнхаа дэргэдэх зөвлөгөө өгөх төвийн захирлаар гурван жил ажилласан. 2004 оноос захирлын үүрэгт ажлыг аваад ажиллаж явна.
-СЭЗДС-ийг хувийн сургууль уу, улсын сургууль уу гэдгийг мэдэхгүй хүн олон байдаг нь уншигчдын захидлаас илт мэдрэгдэж байсан?
-Түүхийг нь ярих юм бол 1924 онд байгуулагдсан сургууль. Улс орны хөгжлийн бүх шатацц монголын нягтлан бодох санхүү бүртгэл, банк, санхүүгийн тогтолцооны анхны хүмүүсийг бэлдсэн байдаг. Тэр утгаараа зах зээлийн нөхцөлд ажиллах, Монгол улсад санхүүгийн шинэ тогтолцоог бүрДүүлэх ажлыг бид одоо ч гардан хийж байна. 1997 оноос эхлээд нийгмийн салбарыг яаж хувьчлах вэ гэдэг асуудал их яригдсан. Социалист систөмд нийгмийн чиглэлийн бүх үйл ажиллагаа төрийн нуруун дээр байсан. Ийм нөхцөлд нийгмийн салбарыг бие дааж ажиллуулж чадах чадвартай салбаруудыг төрийн бус болгох арга замыг хайж эхэлсэн. Тэр үед буюу 1996 онд бид анх Засгийн газарт хүсэлт тавьсан. Бид төрөөс ямар нэг дэмжлэг туслалцаа авалгүйгээр амьдарч чадах юм байна. Тиймд биднийг төрийн бус байгууллагын хэлбэрээр төрийн оролцоог нь багасгаад хувьчлах арга зам байна уу гэсэн маягтай. Ингээд1997 оны 10 сарын 1-ээс эхлээд Монгол улсын БСШУЯ-ны төрийн өмчийн хороотой гурван жилийн хугацаатай, олон үзүүлэлттэй гэрээ байгуулж ажилласан. Гол нь сургалтын чанарыг сайжруулах, дээд боловсролын удирдлагыг оновчтой зөв болгох, оюутны сурч боловсрох орчин нөхцлийг сайжруулах гээд олон заалттай гэрээ байгуулсан. Энэ гэрээг хэрэгжүүлэх ажилд арга зүйн дэмжлэг туслалцааг “Дэлхийн банк”-ны төслийн дагуу хэрэгжүүлсэн. “Дэлхийн банк”-ны буцалтгүй тусламжаар сайн зөвлөхүүд ирж ажилласан. Төрийн байгууллагууд, БСШУЯ, төрийн өмчийн хороо, их дээд сургуулиуд, шийдвэр гаргах эрх бүхий байгууллагуудад зориулсан сургалт семинар, төлөвлөгөө гээд гурван жилийн хугацаанд олон ажил хийгдсэн. Үүний үр дүнд энэ ажил маань амжилттай хэрэгжиж, 2000 оноос эхлээд СЭЗДС төрийн бус сургууль гэдэг статус бий болсон. Төрийн биш болчихно гэдэг маань хувийн сургууль болсон гэсэн үг биш. Сонгодог утгаараа хувийн сургууль гэж хэлж болно. Гэхдээ манайхны хувьд хувийн сургууль гэдэг ойлголттой хөгжингүй орнуудын хувийн сургууль гэдэг ойлголт тэс өөр. Манайх ашгийн төлөө үйл ажиллагаа явуулдаггүй. Сургуулийн үйл ажиллагаанаас олсон орлогоос нь ногдол ашиг хэлбэрээр хэн ч хувь хүртдэггүй. Ямар байгууллага вэ гэвэл төрийн бус гэж хэлнэ. БСШУЯ -аас гаргасан боловсролын тухай хууль, бүх дүрэм журам стандартын дагуу сургалтын үйл ажиллагаагаа явуулдаг. Тэгэхдээ төрөөс ямар нэг санхүүгийн дэмжлэг авалгүйгээр бие дааж удирдлагыг нь хэрэгжүүлдэг байгууллага бол төрийн бус байгууллага. СЭЗДС-төрийн бус байгууллагын үйл ажиллагааг 2000 оноос хойш удирдаж авч явж байна
.-Сургуулиудад багшлах боловсон хүчний асуудал хамгийн тулгамдсан асуудал гэдэг нь нэгэнт ил тод болсон. Танай багш нарын хувьд?
-Их дээд сургуулиудад хамгийн хурц тавигддаг асуудал нь багшлах боловсон хүчин. Энэ нь нөгөө л цалин хөлстэй холбоотой. Цалин хөлсөө өндөр өгч чаддаггүй. Яагаад гэвэл сургалтын төлбөр нь хэтэрхий доогуур. Тиймд үнэхээр шилдэг боловсон хүчнийг их дээд сургуульд багшаар авч үлдэнэ гэдэг бэрх асуудал. Бид өөрсдийнхөө төгсгөж гаргасан оюутнуудаасаа багш нарынхаа гол цөмийг бэлдсэн. Англи, Америкийн багш нарыг урьж тэднийгээ сургадаг байсан. Зунжингаа зуны сургалт хийгээд, өвөл нь хичээлийн бэлтгэлээхангана. Өнөөдөртэр үеийн хүмүүс маань манай гол боловсон хүчин болж байна даа.
-Танайх дотуур байртай тийм үү. Төлбөр нь хэр вэ. Дотуур байранд мөрддөг дүрэм журмаа танилцуулаач?
-Дотуур байраар манай оюутнууд бүрэн хангагдсан. Төлбөр нь сард 12 мянган төгрөг буюу жилийн 120.000 төгрөг. Манай сургууль 8 сарын 25-аас эхлээд 9 сарын 15 хүртэл дотуур байранд амьдрах хүсэлтэй хүмүүсийг бүртгэж оруулдаг. Элсүүлэхдээ сахилга батыг их анхаардаг.
-Сургалтын тоног төхөөрөмжөө оюутнууд голох асуудал хаа сайгүй байна. Та энэ асуудалд хэр эмзэглэдэг вэ?
-Бүх юм сургалтын төлбөр дээр очоод гаццаг. Хувийн 10 жилийн сургуулиуд олширчихсон. Жилийн 1000 орчим долларын сургуульд бол орчин өөр. Манайх нэг оюутнаас 490 мянган төгрөгийн төлбөр авдаг. Бидний баримталдаг зарчим бол одоо байгаа тоног төхөөрөмж, барилгаа бүрэн ашиглах. Манай сургууль дээр нэг дэх өдрийн өглөөний найман цагаас хагас сайн өдрийн орой найман цаг хүртэл сул анги гэж байдаггүй. Коридорын илүү буланг хүртэл контор болгоод ашиглаж байна. Тэгж ашигласнаар зохих хэмжээний хуримтлал бий болгодог. Тэр хуримтлалаар сургалтын тоног төхөөрөмжийг сайжруулах арга хэмжээ авдаг. Сургалтын орчны хувьд их дээд сургуулиудаас хамгийн сайн тоноглогдсон сургууль гэж хэлж болно.
-Хүүхэд багаасаа үнэтэй сургуульд сурахаар хангалттай хэмжээний мэдлэг боловсрол эзэмшинэ гэж бодож болохгүй биз дээ. Бас боловсролын салбарын нэр хүндийг унагаах дайны үйл ажиллагаатай хувийн сургуулиуд ч байна?
-Хоёр талтай. Үнэхээр сайн орчин, шилдэг багш нар тэр хүмүүст шилдэг боловсрол, шилдэг мэдлэг чадварыг олговол тэндээс хамгийн тэргүүний, хамгийн шилдэг хүмүүс төрж гарна. Ер нь хувийн гэлтгүй бүх сургуулиудад тийм байх ёстой. Гэхдээ одоогийн хувийн сургуулиудад шилдэг багш ч алга, шилдэг сурагч ч алга. Тэнд сурч байгаа хүүхдүүдэд өөрсдийгөө нийгмийн шалгуур, элит анги гэдэг сэтгэлгээ төлөвшиж байна. Тийм хүүхдээс бараг “юм” гарахгүй дээ. Хувь хүнийхээ хувьд ч өсөж чадахгүй.
-Хэдэн оюутантай билээ?
-2700 гаруй оюутантай.-Нийгэм, цаг үеийн эргэлтээс хамаараад элсэгчдийн төвшин он оноороо ялгарах хандлага байх уу?-Бид судалгаа явуулдаг. 1990-ээд оны эхэн үеийнхэн их мундаг хүүхдүүд байсан. 1998-2001 оныхон “эвдэрсэн” гэсэн багш нарын дүгнэлт бий. Ер нь манайд хүүхдүүд нэлээн шалгуур дамжиж ирдэг болохоор боломжийн чадварлаг хүүхдүүд байдаг. Тэмцээн, олимпиадад түрүүлсэн хамгийн шилдгүүдийг манайх “хамдаг”. Бид одоогоор БСШУЯ-аас баталсан мэргэжлийн боловсролын сургуульд оюутан элсүүлэх журам журмын дагуу элсүүлдэг. Түүнээс гажиж болохгүй. Гоц авьяас нь тодорсон хүүхдүүдийг шууд урилгаар элсүүлах тохиолдол байна. Спорт, урлагийг дэмжих үүднээс ОУ-ын тэмцээнд алт, мөнгө, хүрэл медаль авсан тамирчдыг элсүүлж авах тохиолдол байдаг.
-Сургалтын программ хэр уян хатан байдаг вэ?
-Сургалтын программыг жил бүр өөрчлөөд байдагтүй. Дөрвөн жилд үзсэн боловсрол гэдэг аль нэг байгууллагад гүйцэтгэх ажлыг хийх түвшинд очих өстой. Гүйцэтгэх ажил хийх учраас тэр хүн онолын мэдлэг сайтай байх ёстой. Тэр мэдлэгээ амьдралд яаж ашигладаг вэ гэдэг чадварыг зааж өгдөг. Онол гэдэгт өрөнхий зарчмууд байна ш дзэ. Зах зээлийн харилцаа нь хөгжөөд төлөвшчихсөн улс орнуудын дэлхийн стандартад тогтсои тэр хичээлүүдийг бид үздэг. Даяаршиж буй зах зээлийн харилцаа бүх шинжлэх ухаан, технологийн хөгжлийн дагуу бизнөсийг удирдах эдийн засгийн харилцаанд шинэ шинэ нөхцөл бүрдэж байна. Тэр болгоныг заавал тусгана. Заавал тусгахкн тулд багш хүн яах ёстой вэ? гэвэл дэлхийн судлаач нарын санаа оноотой танилцаж байх ёстой. 2-рт амьдралтайгаа холбох. Монголын эдийн засагт, монголын компанид яаж үүнийг хэрэгжүүлбэл зөв бэ гэдгийг судлах.
-Танай сургуулийг төгссон мундаг эдийн засагчид гэвэл?
-Эхний төгсөгчид дөнгөж 30 гарч байна. Томоохон төсвийн байгууллагууд, банк санхүүгийн байгууллага, компаниудад амжилттай ажиллацгааж, ахлах түвшний удирдах ажлыг хийж эхэлцгээсэн байна. Дараагийн сургалтын нэг хэлбэр нь мастерийн түвшний сургалт юм. Бакалаврын түвшинд ерөнхий онолын мэдлэг гүйцэтгэх чадварыг олгоход анхаардаг бол мастерийн түвшинд аж ахуйн байгууллагыг удирдан авч явах арга барилыг сургадаг. Манайх мастерийн сургалтаа хэд хэдэн хэлбэрээр зохион байгуулдаг. БНСУ-ын Хандумгийн Глобаль их сургуультай хамтарсан ОУ-ын Бизнесийн удирдлагын мастерийн сургалтыг Солонгосын профессорууд зуны саруудад бүтэн цагаар өвлийн улиралд манай багш нар ажлын бус цагаар, интернетээр дамжуулж сурдаг. Манай өөрийн мастерийн хөтөлбөр нь орой, бямба гариг, хэлбэрээр ажлаасаа хөндийрөлгүй суралцах бололцоотой. Мастерт сурч байгаа хүмүүс өөрсдийнхөө мэдлэг чадварыг ахиулж, олон хүний төлөө үүрэг хариуцлага хүлээж, тэр хүмүүсээ манлайлж зөв бизнес хийн өсөж дэвжих, тийм бизнесийг хөгжүүлэх юм шүү дээ. Дэлхий нийт хурдацтай өөрчлөгдөж байгаа энэ үед бизнесийн удирдахүйн ухаанд ч гэсэн зарчмын өөрчлөлтүүд гарч байна. Бидний ярьдаг менежмент нь төвөгтэй хүнд нөхцөл байдлыг яаж зохицуулж, зохион байгуулж удирдах вэ гэдэг тухай авч үздэг байсан. Тэгвэл өнөөдөр үндсэндээ менежмент гэж ярихаа болиод, яаж өөрчлөлт шинэчлэлтийг хурдан хийх вэ гэдэг асуудал яригдаж байна. Хурдан өөрчлөгдөж шинэчлэгдэж, тэгж зохицож, манлайлж байгаа байгууллага өрсөлдөөнд ялагч болон цаашаа ахиж дэвшинэ. XX зуунд бизнесийн байгууллагууд хоорондоо өрсөлдөх тухай ярьдаг, сургадаг байсан бол өнөөдөр хоорондоо өрсөлдөх тухай биш хэрэглэгчид, үйлчл үүлэгчдийнхээ сэтгэлд нь шингэтэл оюун ухаанд нь өөрсдийнхөө бүтээгдэхүүн, үйлчилгээг байршуулахын төлөө өрсөлддөг болжээ. Тэдний сэтгэлийг татахын төлөөөрсөлдөөн бий болж байна. Энэ бол удирдахуйн шинжлэх ухааны том өөрчлөлт. 2000 оноос өмнө бизнесийн ухааны тухай сонсож судалж байсан хүмүүс өнөөдөр аль хэдийнэ хуучирсан. Үүнийг нөхдөг сургалт нь бизнесийн удирдлагын мастер сургалт юм.-Суралцагсдын хувьд гадаадад суралцах боломж хэр өндөртэй вэ?-Бид гаднын сургуулиудтай хамтарсан хөтөлбөр хэрэгжүүлж байна. Жишээлбэл: хоёр жил монголдоо сураад, хоөр жил Солонгосын сургуульд суралцаад хоёр сургуулийн дипломтой төгсөх хөтөлбөр бий. Бас Хятадад эрчимтэй хөгжиж байгаа, хамгийн цэвэрхэн, Европжсон хотын нэг Даилианы их сургуультай мөн ийм хэлбэрээр хамтарч ажиллаж байна. Хоёр жил суралцахдаа Хятад хэлийг маш сайн сурах ёстой. Ийм хөтөлбөрүүдийг компьютер, мэдээлэл технологийн чиглэлээр Японы Фужи компьютерийн их сургуультай хамтран ирэх жилээс хэрэгжүүлэх гэж байна. Энд Япон хэлийг маш сайн сурна. Хэрэв Японд очиж нарийн мэргэжлийн сургууль төгсөөд, хүсвэл Японы мэдээлэл технологийн компаниудад ажиллана. Энэ жил гэхэд Сингапурын ФТМС глобаль их сургуультай хамтран ажиллаж, тэднийх эхний жилбүх багшаа явуулна. 10 сарын дотор ЕБС төгсөж байгаа хүүхдүүдэд зориулсан “Бизнес эдийн засгийн бэлтгэл анги” гэж хичээллүүлэх юм. 10 сарын хугацаанд хүүхдүүд ахисан түвшний англи хэл суралцана. Англи, Австрали, Шинэ Зеланд зэрэг “улсын сургуулиудын нэгдүгээр курст шууд элсэх бэлтгэлийг хангана гэсэн үг. Тэр бэлтгэлд орохын тулд бэлтгэл курс хичээлийг заавал судалсан байх өстой. Энэ сургалтыг бид монголд бэлтгэж байгаа юм. 10-р анги төгссөн хүүхэд чинь сонин шүү дээ. Яг энэ үедээ хүүхэд гадаад явахын мөрөөс болдог. Гадаадад очоод Монголын ЕБС-д тавьж байсан шаардлага тэр улс орнуудын оюутнууддаа тавьдаг шаардлага өөр байдаг. Тэгэхээр эхний жил тэдний стандарт шаардлагын дагуу өөрсдийгөө сорих ёстой. Тэгээд үнэхээр чадаж байвал цаашаагаа шууд явах хэрэгтэй. Энэ сургалт бол өөрийгөө чадах уу, үгүй юу гэдгийг сорих бололцоог нь олгож, хамгийн гол нь жил хожиж байгаа юм. Бид өнгөрсөн хичээлийн жилээс эхлээд дэлхийн хэмжээнд мэргэшсэн нягтлан бодогчдын сургалт явуулж байгаа. Энэ хүмүүс төгсөөд гарахад дэлхийн 170орондөөрийнхөө мэргэжлээр уригдаж ажиллах, мэргэжил эзэмшиж байгаа юм. Тэгэхээр ОУ-ын хүлээн зөвшөөрөгдсөн мэргэжлийн нягтлан бодогч гэдэг бол өндөр зэрэглэлийн, өндөр цалинтай ажил шүү дээ. Монголд орж ирж байгаа гадаадын хөрөнгө оруулалттай томоохон компаниудад монгол мэргэшсэн хүн байх нь чухал. Монголын залуучуудЫн дэлхийд хүлээн зөвшөөрөгдсөн боловсролыг Монголдоо олж аваасай гэж бодцог. Тэгэхээр бид шилдэг сургуулиудтай урт хугацаагаар хамтран ажиллах гэрээ байгуулж, Монголдоо ихэнх хэсгийг нь сургаад багахан хэсгийг нь тэр улс орон руу явж суралцуулах бололцоог бий болгож байна. Энэ хамтарсан хөтөлбөрийн зургадугаар сарын эхний төгсөлтийн таван хүүхдэд сургалтын төлбөрийн тэтгэлэг олгоод, Сингапур, Англи, Австралийн сургуульд мэргэшсэн нягтлан бодогчдын сургалтаа үргэлжлүүлэх эрхийг олгохоо зарласан.
-Одоо сургалтын төлбөр нэг их проблем биш болчихсон. Гэхдээ үнэхээр сурах сонирхолтой, ой тогтоолт сайтай ч эмзэг давхаргад хүмүүжсэн хүүхдүүд байх шиг байна. Тэгэхээр жилдээ төлбөрөө хувааж төлөх систем байдаг уу?
-Байлгүй яахав. Бид төлбөрийг жилд хоёр хувааж төлөхийг дэмждэг. Манайх “Хас” банктай хамтарч сургалтын төлбөрийн зээл олгох хамтарсан гэрээг 2006 оны 12 сараас эхлэн хэрэгжүүлж байна. Сургуулиа төгсөөд гурван жил ажиллаад зээлээ төлсөн ч болно. Хүүний хувьд 0.95 хувийн хүүтэй байгаа. Энэ хүүнээс, жишээлбэл оюутан 2007, 2008 оны сургалтын төлбөрөө одоо зэзлээд аваад төлье гэх юм бол ирэх хичээлийн жилийн cap болгоны нэг хувийн хүүг сургууль төлөх юм. Өөрөөр хэлбэл нэг жилийн өмнө зээлээ аваад суръя гэвэл дараа жилийн хүүгийн нэг хувийг нь сургууль даах юм. Тэгээд сургуулиа төгсөөд, ажил хийгээд эргүүлэзд төлнө. Ажил хийж байгаа үөд 498 мянган төгрөг гэдэг бараг сарын цалин. Тэгэхээр хүүхдүүдэд ийм бололцоо байгаа. Сургууль удирдлагаараа банкинд тодорхой хэмжээний хяналт тавих, хэр зэрэг чадалтай хүн юм гэдэг талаас нь, үнэхээр сайн сурч байгаа хэр нь бололцоогүй хүүхдүүдийг бид тодорхойлж өгөх зэргээр өөрөөр хэлбэл барьцаа олдохгүй бол төгсөөд гарах дипломыг нь бид барьцаалж байна гэсэн үг. Сайн сурч байгаа төлбөрийн чадвар муутай, эмзэг бүлгийн хүүхдүүдэд тэтгэлгээр суралцах боломж байгаа. Хоёрдугаар улиралд гэхэд 40 хүүхдийн сургалтын төлбөр 100 хүртэл хувиар хямдарсан. Үнэхээр сурахыг хүсч, зүтгэж байгаа санхүүгийн бэрхшээлтэй хүүхдэд эдгээр бололцоо бий.
-Эдийн засагч мэргэжил эзэмших сонирхолтой хүүхдүүддээ хандаад хэлэхэд ямар чанарыг өөртөө төлөвшүүлбэл зохих вэ?
-Эдийн засагч нар өөрсдөө эдийн засаг гэдгээ мэддэггүй. Эдийн засаг гэдэг бизнес гэдэг эд эсүүдээс бүрддэг. Бизнес гэдэг нь хүн болгоны хийж байгаа ажил. Бид энэ хийж байгаа ажлаараа амьдардаг. Би эрхэлж байгаа бизнесээ сайн болгохын тулд яах ёстой вэ гэхээр миний хийж байгаа юм хүнд хэрэгтэй ачтай тустай байх ёстой. Хүнд хэрэгтэй, ач тустай байхыг нь бодож ажил хэргээ явуулдаг хүний ажил хэрэг нь өөдрөг амжилттай байж, өсөж хөгжинө. Хүн болгон бие биенээ нөхөж тэтгэж амьдарна гэсэн үг. Тэгж нөхөж тэтгэж амьдарч байгаа амьд организм маань эдийн засаг юм.
-Та хувиараа бизнес эрхэлдэг үү?
-Хувийн бизнес гэх юм бол хувийн компаниудад зөвлөгөө өгөх ажил хийдэг. Захиалгат төслийн ажлуудыг гүйцэтгэдэг. ОУ-ын байгууллагуудад судалгааны ажил хийдэг.
-Жилд хэдэн удаа амардаг вэ?
-Ер нь амрахаа больсон шүү дэй. Амрахаараа хоёр долоо хоног хөдөө явдаг. Хөдөө гараад тааваараа амрах сайхан шүү.
-Аль нутгийн хүн бэ?-Завхан нутгийн хүн
-Гэр бүлийн хүн чинь эдийн засагч уу?-Тийм эдийн засагч.-Нэг гэр бүлд хоёр эдийн засагч байх ямар вэ?
-Зүгээр. Нэг юм ярихад төвөггүй бие биенээ ойлголцоно.
-Таны аав, ээж чинь ямар мэргэжилтэй хүмүүс вэ?
-Манай аав, ээж малчин хүмүүс байсан. Тэр чинь жижигхэн эдийн засаг шиг ээ. Аж ахуйгаа эрхлэн, бүх орлого, зарлагаа тооцно.

Ярилцсан Н.Энгүүн

/Зиндаа сонинд 2007 оны 5-р 27-нд өгсөн ярилцлага/

Сургамж

2007-11-25T21:04:00.000-08:00

Өнгөрсөн долоо хоногт манай сургуулийн "Мэдээлэл Технологийн Тэнхим"-ийн өдрүүд болж өнгөрлөө. Олон ч тэмцээн уралдаан боллоо. Энхээ бид хоёр "Эрдэм шинжилгээний бага хурал"-д ордог амьтад болов оо. Нийт 9 илтгэл ирсэн. 1-р байранд манай хоёрын Мандуухай түрүүлсэн. Бид хоёртой ижилдүү сэдэвтэй "Э-сургалт"-н талаар байсан. Нөхдүүд сүрхий байна лээ.
Уул нь 2 долоо хоног хэртэй сүрхий бэлдээд орсонсон. Байдаггүй ээ. Бид хоёрын тавьсан илтгэлийн сэдэв "СЭЗДС-н оюутнуудын ажил эрхлэлт ба Э-сургалт". Тун удахгүй илтгэлээ эмхлээд блогон дээрээ тавина аа.

/Дараагийн илтгэл дээр ....... өгнө өө/

Титэм үгс

2007-11-19T20:16:00.001-08:00

Африкт өглөө болоход зээр босоод
Хамгийн хурдан арслангаас илүү хурдан гүйхгүй бол гүйцэгдэнэ гэдгээ мэддэг
Араатны хаан арслан эртлэн босохдоо
Хамгийн удаан зээрийг гүйцэж барихгүй бол өлсөж үхнэ гэдгээ мэддэг
Ачит нар уулын цаанаас цухуйхад чи
Арслан ч бай, зээр ч бай хамаагүй гүйхгүй л бол болохгүй ээ.

Африкийн зүйр үгээс

Бизнесийн эдийн засагч гэж хэн бэ?

2007-11-15T19:04:00.000-08:00

Зах зээлийн нийгэмд эдийн засагч хүн жирийн хүмүүстэй өрсөлдөх нь илүү их амжилт олох нь мэдээж, харин эдийн засагчид хоорондоо өрсөлдвөл жинхэнэ эдийн засагчийн, төгс эдийн засгийн ухаан шаардагдах болно. Б. Ринчин гуай тухайн vедээ хандаж “Ёроолгvй тэнэгvvдийн дунд амьдрахад нас яасан урт юм бэ? Оройгvй эрдмийг сурахад нас яасан богино юм бэ” гэж хэлж байсан нь олны дунд тархсан байдаг.
1990 ээд оны үеэс их дээд сургуулиуд олноор байгуулагдаж, их дээд сургуульд суралцагчидийн тоо 2005 оны байдлаар 123824 хүрсэн гэсэн статистик мэдээлэл байдаг. Үүний ихэнх хувь нь “эдийн засаг”-аар сурч байгаа. Тэгвэл манайх шиг ийм жижиг эдийн засагтай улсын хувьд энэ олон эдийн засагчийн хэрэг ер нь байна уу? Эдгээр эдийн засагчид маань жинхэнэ “бизнесийн эдийн засагч” болж чадаж байна уу үгүй юү гэдэг асуудал нэн түрүүнд тавигдах болно.
Бизнесийн эдийн засагч гэж хэн бэ?
Харамсалтай нь чанартай чанаргүй их дээд сургуулийг төгссөн эдийн засагчид маань ямар нэгэн аргаар диплом өвөртөлж аваад л өөрийгөө “эдийн засагч” хэмээн өргөмжилж орхидог. Тэгвэл энэ мэргэжлийн хэмжүүр нь яг юу юм бэ? Энэ асуудлын хүрээнд жаахан эрэл хиймээр.
Бизнесийн эдийн засагч бол нийгэм эдийн засагт тулгараад байгаа бүхий л асуудлыг шийдвэрлэхэд чухал үүрэг гүйцэтгэнэ. өөрөөр хэлбэл хязгаарлагдмал нөөцөөр хязгааргүй өсөн нэмэгдэж байгаа хэрэгцээг хангах талаар үргэлж ухаан бодлоо уралдуулж байдаг.
Миний бодлоор эдийн засагч хүн хамгийн эрх чөлөөтэй хүн. Яагаад гэвэл тэд бүгдийг мэддэг. Бизнесийн эдийн засагчийн онолын эдийн засагчаас ялгарах хамгийн гол онцлог бол амьдрал практикт илүү тулж ажилладаг байх учираас тэд онлоос юуг нь авч ашиглахаа мэддэг. Өөрөөр хэлбэл онолын эдийн засагч онолоо илүү түлхүү боловсруулж, харин тэр онолыг бизнесийн эдийн засаг амьдралд нэвтрүүлэхэд гол үүрэг гүйцэтгэнэ. Адам смит хэлэхдээ “явж явж энэ дэлхийг эдийн засагчид л эргүүлж байна” гэсэн байдаг. Тэгвэл тэр дэлхийг эргүүлээд байгаа эдийн засагч бол “жинхэнэ” бизнесийн эдийн засагч л байх болно. Харин манай улсын хувьд дэлхийг эргүүлэхэд оролцоод байгаа эдийн засагч хэр олон байна вэ?!

Л.Энх-Амгалан